Inhoud van het artikel

(Luc Quadackers, Foundation for Auditing Research)

Het voelt aangenaam om op het eigen expertisegebied te functioneren. Sterker nog: dat is een van de kenmerken van de specialist. De (potentiële) keerzijde van die houding is echter dat een expert vaak meer op zijn eigen kunnen vertrouwt dan op een nieuwe aanpak, terwijl die laatste misschien wel efficiënter en effectiever is dan de oude vertrouwde eigen benadering.

De nieuwe digitale mogelijkheden in de accountantscontrole leiden ook tot zo'n spanningsveld. Accountantsorganisaties investeren volop in innovatieve technologische mogelijkheden en benadrukken het belang ervan voor de toekomst van het beroep. Hierdoor verschuift de aandacht naar nieuwe competenties op het gebied van data-analyse en kunstmatige intelligentie. Deze ontwikkeling kan bij ervaren accountants de indruk wekken dat hun traditionele vakkennis en expertise minder worden gewaardeerd, vooral wanneer zij hun eigen digitale vaardigheden als relatief beperkt ervaren.

Dit fenomeen vormt het onderwerp van het artikel Coping with changing skill requirements: does disaffirmation versus affirmation affect auditors' reliance on AI-supported advice from specialists? van Mark Peecher, Christian Pietsch, Sebastian Stirnkorb en Isaac Yamoah.

'Zonder zelfbevestiging zijn accountants eerder geneigd de deskundigheid van AI-georiënteerde specialisten en de kwaliteit van hun advies ter discussie te stellen.'

De auteurs laten in twee experimenten zien dat ervaren accountants die zich minder zeker voelen over hun digitale vaardigheden, kritischer en defensiever reageren op advies van specialisten, wanneer dat advies in sterke mate op AI is gebaseerd. Deze reactie neemt echter af als accountants eerst actief worden herinnerd aan de waarde van hun eigen professionele kwaliteiten, zoals hun vaktechnische kennis, analytisch vermogen en oordeelsvorming. Zonder die zelfbevestiging zijn accountants eerder geneigd de deskundigheid van AI-georiënteerde specialisten en de kwaliteit van hun advies ter discussie te stellen.

De resultaten suggereren dat weerstand tegen AI dus niet uitsluitend voortkomt uit twijfels over de technologie zelf, maar ook samenhangt met de manier waarop professionals hun eigen positie en competenties ervaren.

Afdronk: Hoe sterker nieuwe vaardigheden worden benadrukt, hoe groter het risico dat ervaren professionals zich minder gewaardeerd voelen en zich defensief opstellen tegenover degenen die deze nieuwe expertise vertegenwoordigen. De auteurs spreken ook de verwachting uit dat de defensieve houding hetzelfde kan zijn ten opzichte van kunstmatige intelligentie überhaupt (dus zonder tussenkomst van een specialist).
Maar gelukkig: het helpt dus als accountants overtuigd zijn van hun eigen traditionele 'leest'.

Praktische blik 

(Albert Bosch, V&A accountants-adviseurs)

Vanaf welke leeftijd herken je het fenomeen dat in dit artikel is uitgewerkt? Ik ben in ieder geval op een leeftijd dat ik mijzelf wel enigszins herken in de hier beschreven situatie. De accountancy wordt wel eens verweten (te) weinig innovatief te zijn. Ik vind dat geen terecht verwijt, maar het kan wel meer of beter. 'Onze' innovatie is wellicht minder zichtbaar voor de buitenwereld. Maar van dergelijke imagoproblemen hebben wij er wel meer.

Ik vind het wel gezond als ervaren accountants, waartoe ik mijzelf ook reken, een enigszins oncomfortabel gevoel hebben bij nieuwe digitale technieken en tools. Een oud-Griekse uitdrukking die hierbij van toepassing is, luidt echter pathemata mathemata, wat ruwweg vertaald kan worden als "leren door lijden" of "kennis verkregen door tegenspoed": je moet als accountant toch mee in de vaart der volkeren. En dat zit in ons DNA. Accountants hebben al heel lang een verplichting van permanente educatie en een gezonde marktprikkel of peer pressure zorgt voor de rest.

'Er ontstaat enige angst dat AI juist de onervaren accountants in opleiding zal treffen.'

De toepassing van AI is ook zo'n ontwikkeling. Welk accountantskantoor is er anno 2026 niet mee aan het experimenteren? AI is in wezen toch niet meer dan een nieuw gereedschap, waarvan er in het verleden meer zijn geweest? De rekenmachine maakte het boekhouden makkelijker en sneller. De computer bracht een verbetering in de kwaliteit van uitvoering en dossiervorming. En ik verwacht dat AI ook weer een verhoging van de kwaliteit en efficiency zal brengen.

Ik denk, en zie ook, dat het gebruik van AI door accountants niet goed kan zonder hun professionele kwaliteiten, zoals hun vaktechnische kennis, analytisch vermogen en oordeelsvorming. En zeker ook die van de meer ervaren accountants! Sterker nog, er ontstaat enige angst dat AI juist de onervaren accountants in opleiding zal treffen.

Ik zie veel mogelijkheden voor het gebruik van AI en een deel van die mogelijkheden zijn wellicht bedreigingen voor sommige mensen en kantoren. Maar AI kan ook niet alles. De accountant, inclusief de specialist, heeft meerdere rollen. De overall rol van deskundige mag wellicht wat afbrokkelen, maar de rol van regisseur, communicator en opleider blijft (grotendeels) een menselijke rol. Voor alle drie deze rollen moet je het vak goed in de vingers hebben.

• 'Coping with changing skill requirements: does disaffirmation versus affirmation affect auditors' reliance on AI-supported advice from specialists?' Mark Peecher, Christian Pietsch, Sebastian Stirnkorb en Isaac Yamoah.