Ronald Bruins

IFRS 18 vervangt IAS 1 en bevat nieuwe regels voor de presentatie van en toelichting op financiële prestaties. Anders dan sommige eerdere standaarden, raakt IFRS 18 vrijwel iedere onderneming die volgens IFRS rapporteert. IFRS 9 had bijvoorbeeld grote gevolgen voor banken. Dat terwijl IFRS 17 met name verzekeraars raakte. IFRS 18 is breder. "Dat betekent niet dat de impact voor iedere onderneming even groot is", aldus Koppes. "Om vast te stellen wat de gevolgen zijn, moet je de standaard eerst grondig analyseren. Daar zit een belangrijk deel van het werk. Welke onderdelen gaan er wel of niet anders uitzien?"

Voorbereiding komt op gang

Grote beursgenoteerde ondernemingen zijn doorgaans al enige tijd bezig met IFRS 18, bij kleinere ondernemingen komt de voorbereiding nu op gang, ziet Koppes. Dat is niet te vroeg. IFRS 18 geldt voor boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027, maar in de jaarrekening over 2027 moeten ook vergelijkende cijfers over 2026 staan. Koppes: "Idealiter draai je een soort parallelle run om te kijken wat dit voor je cijfers over 2026 betekent. Zo'n proefberekening laat zien waar de winst-en-verliesrekening verandert en welke gegevens daarvoor nodig zijn. Ook biedt die tijd om onverwachte uitkomsten te onderzoeken om deze straks aan gebruikers uit te kunnen leggen."

'Soms volstaat een andere rubricering, maar in sommige gevallen zijn aanpassingen in processen, systemen en datamodellen nodig.'

Wie eenmaal weet hoe een post onder IFRS 18 moet worden behandeld, gaat vervolgens na waar de bijbehorende gegevens vandaan komen en waar die in de verslaggeving terechtkomen. Koppes spreekt over de wiring and plumbing achter de jaarrekening. Rekeningschema's, consolidatiesystemen, rapportagelijnen en controls moeten de nieuwe presentatie kunnen ondersteunen. "Soms volstaat een andere rubricering, maar in sommige gevallen zijn aanpassingen in processen, systemen en datamodellen nodig."

Minder vrijheid in presentatie

Een belangrijke verandering is de indeling van baten en lasten in vijf categorieën: operationeel, investeren, financieren, winstbelastingen en beëindigde bedrijfsactiviteiten. Daarnaast introduceert IFRS 18 twee verplichte subtotalen: het operationeel resultaat en het resultaat vóór financiering en winstbelastingen.

Het doel is meer consistentie en een betere vergelijkbaarheid tussen ondernemingen. "Dat doel is begrijpelijk", stelt Koppes. "Veel ondernemingen presenteren nu al een vorm van operationeel resultaat, maar bepalen zelf wat daarin valt. Twee bedrijven kunnen daardoor allebei een operating profit rapporteren, terwijl achter de cijfers verschillende uitgangspunten schuilgaan. Onder IFRS 18 wordt de presentatie meer gestandaardiseerd."

'Ook voor ervaren specialisten is de tekst niet altijd gemakkelijk te doorgronden.'

Volgens Koppes is de IFRS-18-standaard "best lastig" te lezen. "Ook voor ervaren specialisten is de tekst niet altijd gemakkelijk te doorgronden. Paragrafen verwijzen geregeld naar andere onderdelen van de standaard, het taalgebruik zelf en over verschillende interpretatievragen wordt nog gediscussieerd. Veel vragen komen terecht bij het IFRS Interpretations Committee."

Voor ondernemingen met een minder gebruikelijk bedrijfsmodel kunnen er bovendien uitkomsten ontstaan die niet meteen logisch aanvoelen. De regels zijn volgens Koppes geschoeid op handels- en productiebedrijven en bevatten specifieke bepalingen voor onder meer banken, verzekeraars en investeerders. "Bedrijven die daar tussenin vallen, moeten soms uitgebreider onderzoeken hoe hun activiteiten binnen de nieuwe categorieën passen."

Valutakoersen toerekenen

Een concreet voorbeeld zijn valutakoersverschillen. "Die staan nu vaak gezamenlijk in het financiële resultaat", aldus de KPMG-partner. "Onder IFRS 18 volgen koersverschillen de categorie waarin de opbrengsten en kosten op de bijbehorende balansposten terechtkomen. Houdt een verschil verband met activa of verplichtingen met opbrengsten en kosten in de operationele categorie, dan moet het bijbehorende koersresultaat in beginsel ook als operationeel worden verwerkt."

Dat vraagt ook om meer detail in de administratie. Koppes: "Een onderneming moet koersverschillen kunnen herleiden tot de onderliggende posten en die vervolgens aan de juiste categorie toerekenen. Wat in de huidige rapportage als één regel wordt gepresenteerd, kan onder IFRS 18 dus over verschillende categorieën van de winst-en-verliesrekening worden verdeeld."

Ook de indeling van financieringsbaten en -lasten kan anders uitpakken dan het management gewend is. "Als management zou je van oudsher bepaalde posten in de dagelijkse aansturing tot de operatie rekenen. Dat terwijl ze bijvoorbeeld onder IFRS 18 ineens in de financieringscategorie vallen."

Managementmaatstaven

Veel ondernemingen gebruiken maatstaven zoals adjusted EBITDA, underlying profit of een genormaliseerd resultaat. IFRS 18 introduceert voor een deel daarvan de categorie management defined performance measures. Koppes: "Dat soort maatstaven moet je onder voorwaarden in de jaarrekening toelichten en deze moet aansluiten op een IFRS-subtotaal."

Voor zowel degenen die rapporteren als accountants betekent dit extra werk. De accountant hoeft niet te bepalen of het management een goede of slechte maatstaf heeft gekozen. "Immers, de maatstaf is gebaseerd op wat het management zelf beschouwt als een bruikbare weergave van de prestaties. Wel moet de accountant de aansluiting op de IFRS-cijfers controleren en beoordelen of de maatstaf en de gehanteerde berekening transparant zijn toegelicht", aldus Koppes.

'Voor zowel degenen die rapporteren als accountants betekent dit extra werk.'

Die transparantie is belangrijk: een onderneming kan bij een underlying profit veel posten buiten beschouwing laten. "IFRS 18 verbiedt je niet om een eigen prestatiemaatstaf te gebruiken, maar je moet wel transparant zichtbaar maken hoe die tot stand komt. En hoe de maatstaf zich verhoudt tot de cijfers in de jaarrekening."

Ondoorzichtige verzamelposten

IFRS 18 vraagt meer aandacht voor het samenvoegen en uitsplitsen van informatie. Koppes: "Ondernemingen moeten opnieuw bekijken welke posten zij afzonderlijk presenteren en welke zij bundelen." Zij noemt als illustratie de post other. Op de balans staat dan een verzamelbedrag dat in de toelichting wordt uitgesplitst. Soms bestaat die uitsplitsing uit verschillende categorieën die weinig met elkaar te maken hebben, met onderaan opnieuw een restpost other. "Zo ontstaat other en dan nog een keer other."

'Materialiteit en professionele oordeelsvorming blijven belangrijk.'

Van dat soort ondoorzichtige verzamelposten wil de standaard af. Dat betekent niet dat iedere kleine post afzonderlijk moet worden vermeld. "Materialiteit en professionele oordeelsvorming blijven belangrijk", benadrukt Koppes. "Wel moet een onderneming kunnen uitleggen waarom informatie is samengevoegd en waarom een afzonderlijke presentatie niet nodig is. Dat vraagt uitzoekwerk en de uitkomst verschilt per onderneming."

Uitleg minstens zo belangrijk

Als het operationeel resultaat onder IFRS 18 afwijkt van het bedrag dat een onderneming eerder rapporteerde, dan willen investeerders begrijpen waardoor dat verschil is ontstaan. Koppes verwacht dan ook dat er veel belangstelling is voor de aansluiting tussen de cijfers over 2026 onder IAS 1 en dezelfde periode onder IFRS 18. "Welke posten zijn verschoven en waarom? Ook binnen sectoren zullen ondernemingen met elkaar vergelijken hoe zij de nieuwe regels toepassen. Gaandeweg ontstaat zo meer consensus over sectorspecifieke vraagstukken."

'Accounting doe je uiteindelijk niet voor de accounting. Je doet het voor de gebruiker en die wil weten wat er gebeurt.'

Accountantskantoren bereiden hun medewerkers inmiddels voor op de standaard. Bij KPMG krijgen auditors training. Koppes: | IFRS 18 is momenteel een groot verslaggevingsonderwerp voor accountantskantoren. De transitie vraagt extra werk bij de onderneming en de auditor. De organisatie moet analyses uitvoeren, posten rubriceren, systemen aanpassen en toelichtingen opstellen. De accountant moet de gemaakte beoordelingen doorgronden en nagaan hoe die in de jaarrekening zijn verwerkt. Ook toezichthouders kijken naar verwachting scherp naar de toelichtingen over de invoering en de verwachte impact."

Hoe groot de transitie-inspanning is, hangt af van de onderneming, het bedrijfsmodel en de volwassenheid van de financiële functie. Wachten tot alle interpretatievragen zijn beantwoord, is volgens Koppes echter geen optie. "Accounting doe je uiteindelijk niet voor de accounting. Je doet het voor de gebruiker en die wil weten wat er gebeurt. Daarmee ligt de opgave van IFRS 18 in het opnieuw indelen van cijfers en ook in het helder kunnen uitleggen wat die nieuwe cijfers over de onderneming vertellen."