John Weerdenburg

Eén ding is duidelijk: significante aangelegenheden zijn in toenemende mate ook onderwerp van discussie, zeker bij de toetsingen door de NBA en SRA.

Bestuur verantwoordelijk voor de jaarrekening

Voordat het begrip significante aangelegenheden hier geduid wordt, is het belangrijk om eerst nog even uit te zoomen. Artikel 2:210 BW bepaalt dat het bestuur verantwoordelijk is voor het opmaken van de jaarrekening. Veel ondernemingen doen dat niet zelf, maar schakelen daarbij een accountant in. De accountant aanvaardt de opdracht om de jaarrekening samen te stellen en de verantwoordelijkheden van de opdrachtgever en de accountant zijn daarbij helder. Concreet betekent dit dat de accountant de (concept)jaarrekening mag opstellen, corrigeren, rubriceren en voorzien van toelichtingen (ook met betrekking tot significante aangelegenheden!), maar dat het bestuur uiteindelijk altijd de verantwoordelijkheid draagt voor de inhoud.

Het bestuur van een vennootschap is daarmee dus verantwoordelijk voor:

• de jaarrekening, inclusief het opstellen en presenteren daarvan;
• de nauwkeurigheid en de volledigheid van de aan de accountant ter beschikking gestelde informatie;
• de inrichting van een toereikende administratie, maatregelen van interne beheersing en de keuze en het toepassen van grondslagen voor financiële verslaggeving die in overeenstemming zijn met het beoogde gebruik van de jaarrekening.

Veel ondernemers vertrouwen er (terecht) op dat de accountant de werkzaamheden goed uitvoert. Maar op een terugkoppeling van deze werkzaamheden zitten ondernemers vaak niet te wachten. Het vertrouwen gaat vaak zó ver, dat het bestuur de door de accountant aangereikte documenten 'blind' ondertekent, zonder deze nog door te nemen. Maar dat is natuurlijk niet de bedoeling. Door het ondertekenen van de jaarrekening wordt de verantwoordelijkheid van het bestuur formeel vastgelegd. Maar die verantwoordelijkheid heeft alleen betekenis wanneer de bestuurder begrijpt wat er in de jaarrekening staat, en welke belangrijke keuzes daarin zijn gemaakt. Juist dáár ligt de gedachte achter het bespreken van de hierna toegelichte significante aangelegenheden. 

'Het vertrouwen gaat vaak zó ver, dat het bestuur de door de accountant aangereikte documenten 'blind' ondertekent, zonder deze nog door te nemen.'

Wat zijn significante aangelegenheden?

De omschrijving van significante aangelegenheden in NBA-Handreiking 1136, paragraaf 3.4, luidt als volgt: "Significante aangelegenheden zijn, op basis van zijn professionele oordeelsvorming, zaken die door de accountant als belangrijk zijn aangemerkt voor de jaarrekening, daar waar het verslaggevingsaspecten betreft of, indien van toepassing, de kwaliteit van de door de klant aangeleverde informatie."

Verslaggevingsaspecten
In een jaarrekening zijn diverse posten opgenomen die vragen om specifieke toelichting omtrent verslaggeving. Vaak komen deze posten niet rechtstreeks uit de administratie van de ondernemer, maar uit de samenstellingswerkzaamheden van de accountant. Voorbeelden hiervan zijn de waardering van onderhanden projecten (wijze van winstneming), oudedagsvoorzieningen of de wettelijke reserves (deelnemingen of ontwikkelingskosten).

Kwaliteit van informatie
De accountant verwerkt de informatie die de klant hem of haar aanreikt tot een jaarrekening die moet voldoen aan de eisen rondom jaarverslaggeving. Hierbij zal de accountant kritisch moeten zijn ten aanzien van de kwaliteit van deze aangeleverde informatie. De accountant mag uitgaan van de informatie die de klant hem geeft, tenzij hij redenen heeft om aan te nemen dat die informatie niet juist of onvolledig is. Dan wordt deze informatie een significante aangelegenheid. Voorbeelden hiervan zijn: onderbouwingen van belangrijke posten zoals voorraden, onderhanden werken of projecten en inschattingen van voorzieningen.

Professionele oordeelsvorming

Een veelvoorkomend misverstand is dat significantie hetzelfde zou zijn als materialiteit. Dat is niet het geval. Materialiteit is een kwantitatief begrip, dat veelal wordt gekoppeld aan de invloed van een fout op de gebruikers van de jaarrekening. Het wordt vaak beschreven aan de hand van een getal. Significantie binnen Standaard 4410 is breder en kwalitatiever van aard. Zo kan een relatief klein bedrag toch een significante aangelegenheid vormen, wanneer:

• de verwerking van de informatie complex is (onderhanden projecten);
• er sprake is van een belangrijke schatting (voorzieningen);
• er een principiële verslaggevingskeuze wordt gemaakt (schattings- of stelselwijziging);
• de betrouwbaarheid van de onderliggende informatie ter discussie staat.

De beoordeling vraagt daarom om professionele oordeelsvorming en kennis van zowel de onderneming als van haar omgeving.

 Van gesprek naar bewustwording

Het bespreken van significante aangelegenheden is niet bedoeld als een formeel eindgesprek waarin de accountant een lijst onderwerpen afwerkt.

'Significante aangelegenheden vormen geen administratieve verplichting, maar een essentieel onderdeel van de samenstellings- opdracht.'

De echte meerwaarde ontstaat wanneer je deze onderwerpen gedurende het samenstelproces bespreekt. Daardoor ontstaat bij de bestuurder inzicht in de toegepaste waarderingsgrondslagen, belangrijke schattingen, gebeurtenissen na balansdatum, de kwaliteit van de administratie en de keuzes die zijn gemaakt bij de opstelling van de jaarrekening. De documentatie moet niet alleen aantonen dát er is gesproken, maar vooral waarom het onderwerp relevant was voor de jaarrekening of voor de betrouwbaarheid van de onderliggende informatie.

Significante aangelegenheden vormen geen administratieve verplichting, maar een essentieel onderdeel van de samenstellingsopdracht. Zij bieden de accountant de mogelijkheid om invulling te geven aan een fundamenteel uitgangspunt van Standaard 4410: de bestuurder blijft verantwoordelijk voor de jaarrekening. Een goede accountant stelt daarom niet alleen een juiste jaarrekening samen, maar zorgt er ook voor dat de bestuurder begrijpt welke belangrijke keuzes, schattingen en onzekerheden daarin zijn verwerkt.