Ronald Bruins

Volgens Paul Broersma staat het vak van accountant midden in de samenleving. Bijvoorbeeld als het gaat om dijkonderhoud, of verbetering van de waterkwaliteit. In een tijd van droogte, waarin wordt gewaarschuwd voor watertekorten, een actueel thema; zeker bij een waterschap.

U bent RA en RE en werkt als business controller bij een waterschap. Wat houdt uw rol precies in?
"Wij zitten bij concerncontrol vooral op de beheersing van processen. Dat kunnen financiële processen zijn, maar ook niet-financiële.  Zo keken we naar hoe het onderhoud van dijken is ingericht. Als er schade aan de dijk wordt geconstateerd, hoe wordt dat dan opgepakt? Is dat proces goed geborgd? Dat lijkt misschien ver van accountancy, maar het raakt direct aan het publieke belang: ervoor zorgen dat we in Nederland geen natte voeten krijgen. Daardoor heb ik het gevoel dat ik meewerk aan de veiligheid van Nederland. Ik ben wel accountant, maar bij concerncontrol maken we geen jaarrekening en sturen niet op cijfers. Wij kijken: loopt het proces zoals bedoeld? Is het aantoonbaar in control?"

Wat maakt dat werk anders dan in het bedrijfsleven?
"Ik werkte bij een grote verzekeraar. Daar was ik vooral bezig met financiële systemen en stond ik verderaf van de business. Hier heb je te maken met de fysieke wereld: gemalen, waterzuiveringen en dijken. De procesautomatisering sluit veel directer aan op de primaire taken van een waterschap, terwijl financiële systemen dat in mindere mate doen. Dat maakt het werk breder en eerlijk gezegd ook interessanter."

En complexer?
"Zeker. Neem informatieveiligheid. In de accountancy denkt men vaak aan financiële systemen. Maar hier moet je ook nadenken over operationele techniek. Je wilt niet dat iemand van buitenaf gemalen stil kan zetten. Dat soort risico's maken het speelveld veel breder."

'Je wilt niet dat iemand van buitenaf gemalen stil kan zetten.'

Waar zit voor u het publieke belang in uw werk?
"Dat is heel tastbaar. Als ik naar mijn werk rijd met de auto, zie ik de waterzuiveringen en de dijken. Je komt het overal tegen. Bij een waterschap werk je aan iets dat direct impact heeft: Nederland veilig en leefbaar houden. Dat wordt voelbaar bij de afwegingen die moeten worden gemaakt. De landelijke overheid bepaalt waaraan de dijken moeten voldoen en financiert ook voor het overgrote deel de dijkversterkingstrajecten. Maar je kunt het watersysteem altijd nog robuuster maken, zodat het nog beter bestand is tegen de gevolgen van piekbuien en langdurige droogte. Echter, dat kost ook veel meer geld. En je kunt je geld maar één keer uitgeven. De vraag is dus: wanneer is goed, goed genoeg? Waar zet je je middelen in? Die keuzes moet een waterschap goed onderbouwen."

Is dat waar u als accountant het verschil maakt?
"Ja, maar indirect. Wij bepalen die keuzes niet, maar kijken naar het proces erachter. Is duidelijk wie verantwoordelijk is? Worden risico's meegewogen? Is het besluitvormingsproces goed ingericht? Als dat klopt, dan kunnen bestuurders hun werk doen en - als het goed is - betere beslissingen nemen."| 

Accountants worden vaak gezien als poortwachter van het publieke belang. Herkent u dat?
"Voor een deel wel, maar je moet het niet overschatten. Als accountant kun je niet alles voorkomen of dichtregelen. Wat je doet, is zorgen dat de informatie klopt en dat processen op orde zijn. Zodat bestuurders gefundeerd kunnen beslissen. Waar de grens ligt van die verantwoordelijkheid? Je moet niet zelf de beslisser worden. Wij geven inzicht, signaleren risico's en dragen bij aan de inrichting van processen. Maar de keuzes liggen overduidelijk bij het bestuur. Het gaat erom dat zij begrijpen waar ze voor tekenen."

'Als accountant kun je niet alles voorkomen of dichtregelen.'

Bijvoorbeeld bij rechtmatigheidsverantwoording?
"Precies. Het bestuur moet in de rechtsmatigheidsverantwoording verklaren dat het rechtmatig heeft gehandeld. Dat is de verantwoording waarin het bestuur aangeeft in hoeverre financiële handelingen zijn uitgevoerd volgens wet- en regelgeving en welke afwijkingen of onzekerheden daarbij zijn opgetreden. Dan moet je zorgen dat ze die handtekening op basis van goede informatie kunnen zetten. Niet alleen cijfers, maar inzicht in processen, risico's en de vraag of de organisatie daadwerkelijk in control is."

Als de organisatie niet in control is, hoe maak je dat duidelijk? Kortom, hoe moeilijk is het om veranderingen door te voeren?
"Dat is misschien wel het moeilijkste. Als je als auditor binnenkomt en zegt 'jij hebt een risico en ik heb de oplossing', dan werkt het niet. Als mensen zelf het risico niet ervaren, landt de boodschap niet. En dan kun je nog zo vaak zeggen dat het moet, maar dan helpt dat niet. Door nieuwsgierig te zijn, respect te hebben en de gezamenlijke belangen te zoeken, kom je vaak verder. Collega's bij het waterschap zijn vaak enorm bevlogen. Als je echt interesse toont, vertellen ze vanzelf hoe hun werk in elkaar zit. Daarmee bouw je vertrouwen op. En dan kun je het gesprek voeren over risico's."

Wat speelt er momenteel aan grote thema's?
"Bij een waterschap komen veel onderwerpen samen. Zeker nu. Denk aan klimaatverandering, PFAS en medicijnresten in water. Maar ook regelgeving, zoals de Omgevingswet of de Europese Kaderrichtlijn Water. Daarnaast verandert de aanpak. Vroeger was het: water afvoeren. Nu is het ook: water vasthouden. Door klimaatverandering is water namelijk niet langer alleen een bedreiging, maar ook een schaars goed. Dat vraagt andere processen en keuzes. Het vraagt om processen waarin risicoafweging, prioritering en verantwoording explicieter en complexer worden ingericht. Al dan niet per onderwerp."

Komt er daardoor meer druk op de organisatie?
"Zeker. De complexiteit neemt toe. Je moet al die thema's vertalen naar werkbare processen. En zorgen dat die processen blijven werken, als er weer nieuwe eisen bijkomen. Wij kijken of dat lukt. Dat doen we in een omgeving waarin je, omdat er zoveel onderwerpen spelen, ook met meer stakeholders te maken hebt. Er is bestuur, politiek, toezicht en publiek. Besluitvorming duurt daardoor langer en er ligt een vergrootglas op. Het is publiek geld, dus het moet uitlegbaar zijn. Dat vraagt soms om geduld, maar onderstreept juist hoe relevant dit werk is."

'Als je te snel specialiseert, mis je die brede blik.'

Welke eigenschappen zijn cruciaal voor accountants in dit domein?
"Een brede blik. Je moet verder kijken dan cijfers. Begrijpen hoe processen werken, hoe ICT een rol speelt en hoe risico's zich ontwikkelen. Daarnaast helpt het enorm wanneer je ervaring hebt opgedaan in verschillende organisaties en werkt in teams waarin meerdere disciplines samenwerken. Daardoor zie je dat zaken ook anders kunnen. Ik zou young professionals in de sector dan ook adviseren om een kijkje te nemen in meerdere keukens. Werk bij verschillende organisaties. Niet alleen in de accountancy. Dat verrijkt je blik. En zorg dat je niet te snel in een smal financieel specialisme belandt. Als je te snel specialiseert, mis je die brede blik. Dat terwijl je die blik juist nodig hebt om processen te begrijpen, risico's te zien en organisaties goed te kunnen beoordelen. Dan kun je daarna altijd nog voor een specialisme kiezen."

Waarom zouden zij het publieke domein moeten overwegen?
"Voor de betrokkenheid. Je ziet wat je werk oplevert en blijft erbij betrokken. Als consultant geef je een advies en ga je weer weg. Hier zie je ook wat er met jouw advies gebeurt. Ook als het niet meteen gaat zoals je wilt. Ik heb zelf het gevoel dat ik bijdraag aan iets groters. Ik werk niet alleen voor een organisatie, maar voor de samenleving. Dat gevoel was ik een beetje kwijtgeraakt bij de verzekeraar, maar bij het waterschap vond ik dat weer terug."