Arnout van Kempen

De bloemen van het kwaad is een dichtbundel van de Franse dichter Charles Baudelaire, gepubliceerd in 1857. Het is een bundel over spleen, verveling, existentiële leegte. Maar ook over kunst en schoonheid. De proloog, gericht aan de lezer, eindigt met de woorden: 

C'est l'Ennui! - l'œil chargé d'un pleur involontaire,
Il rêve d'échafauds en fumant son houka.
Tu le connais, lecteur, ce monstre délicat,
Hypocrite lecteur, - mon semblable, - mon frère!

(Charles Baudelaire)

Dat valt min of meer te vertalen met:

Het is de Verveling! - met het oog bezwaard door een ongewilde traan,
droomt hij van schavotten terwijl hij aan zijn waterpijp trekt.
Jij kent hem wel, lezer, dit verfijnde monster,
huichelachtige lezer, mijn gelijke, mijn broer!

De bundel is even beroemd als berucht. Daarbij is het Frans; taaie kost. De verveling, l'Ennui, die als thema in deze dichtbundel een hoofdrol speelt, is extreem. Existentiële verveling, leegte, zinloosheid. De verveling is bij Baudelaire echter geen toestand om aan te ontsnappen, maar een bodem om uit te bloeien.

Maar een ander thema is minstens zo boeiend. Het klinkt uit de titel: De bloemen van het kwaad. Schoonheid die wortelt in het banale, het rotte, het lelijke. 

Dit spreekt heel duidelijk in het gedicht Une Charogne, Een Kadaver. Het is een dichterlijke beschrijving van een kadaver, dat de dichter ziet liggen als hij met zijn geliefde aan het wandelen is. Die beschrijving is verre van aangenaam. Maar dan het slot:

Alors, ô ma beauté! dites à la vermine
Qui vous mangera de baisers,
Que j'ai gardé la forme et l'essence divine
De mes amours décomposés!

(Charles Baudelaire)

Te vertalen als:

Zeg dan, o mijn schoonheid, tot de wormen
die u met hun kussen zullen verteren,
dat ik de vorm en de goddelijke essentie
van mijn vergane liefdes heb bewaard.

Vanuit het extreem lelijke komt de ultieme schoonheid van de dichter, die vorm en goddelijke essentie bewaart uit het sterfelijke en bederfelijke.

De bloemen van het kwaad staan niet naast het kwaad, ze zijn geen tegenhanger van het kwaad. Nee, ze zijn geworteld in het kwaad. Ze ontspruiten aan het kwaad. Dat, zou ik zeggen, is de grote kracht van deze bundel, van Baudelaire.

En dat is relevant, omdat…

Wat is een jaarrekening anders dan een poging om uit duizenden grauwe, dorre transacties één samenhangend, bijna esthetisch beeld te destilleren? De accountant die in een grootboek een verhaal ziet, doet iets wat dichter bij Baudelaire ligt dan je wellicht zou denken. Orde uit het schijnbaar willekeurige.

Er zit ook een schaduwkant aan die het vak bijt. Baudelaire weet dat het mooie en het rotte niet te scheiden zijn. De accountant die gelooft dat hij de cijfers volledig kan zuiveren van al het menselijke gerommel eronder, mist precies wat Baudelaire snapte: dat het er onlosmakelijk in zit verweven.