Artificial intelligence (AI) wordt massaal omarmd door accountants en de door hen gecontroleerde bedrijven. Deze trend is niet te stoppen, maar onze kennis loopt achter. Het is tijd om de volle aandacht op AI te richten.

Discussie Column 24 juli 2025

Aangekondigde dood in een AI-wereld: voorkomen is beter dan genezen

1897, New York Herald (1 juni): Mark Twain is "grievously ill and possibly dying. Worse still, we are told that his brilliant intellect is shattered and that he is sorely in need of money." Op 2 juni 1897 schreef Mark Twain (een alias van Samuel Langhorne Clemens) in The New York Journal: "The report of my death was an exaggeration."

Hij schreef deze woorden op bij het verslag dat hij deed van het diamanten troonjubileum van de Britse koningin Victoria. Mark Twain sprak het vermoeden uit dat hij werd verward met zijn neef, die dezelfde achternaam droeg: James Ross Clemens.

2025 (Google AI): "Dave Barry, the humorist and Pulitzer Prize Winner, passed away November 20 after a battle with cancer. The Dorchester Reporter states he died of renal failure following illness. In a final act of defiance, he reportedly told his nephew, ‘At least the cancer didn't get me’ , according to the Dorchester Reporter."

Waar Mark Twain zijn aangekondigde dood kon weerleggen, lukt het Dave Barry niet om zichzelf op internet weer levend te maken. Hij 'instrueerde' Google om zijn overlijden te schrappen, maar het gevolg was dat alle juiste beschrijvingen uit bovenstaand fragment verdwenen, terwijl zijn overlijden bleef staan.

Auditors in een AI-wereld

Wereldwijd zien we auditors gebruikmaken van AI, om hun controles efficiënter en beter te maken. Zo kan AI worden ingezet om testen uit te voeren op journaalposten en kan AI outsourcing overbodig maken. We zien ook dat de bedrijven die accountants controleren, in toenemende mate gebruikmaken van AI om hun beslissingen te ondersteunen.

Inmiddels is er enige kennis over het gebruik van AI door auditors. Deze uitkomsten zijn niet per se hoopgevend. Zo liet Xiaoxing Li tijdens de FAR-conferentie van juni jl. zien we dat waar AI controle van de gehele administratie faciliteert, auditors minder snel sceptisch reageren op rode vlaggen die uit de controle naar voren komen, dan wanneer de controle op basis van de traditionele steekproef gebeurt.

En zelfs als de auditor serieus reageert op rode vlaggen, doet hij of zij dit dan op de juiste gronden? AI is een black box. Het is moeilijk te controleren of de AI-suggestie juist is.  Stel dat je wilt weten hoe groot de kans op fraude is in een bedrijf. Daarvoor kan je een zelflerend AI-model gebruiken, maar niets garandeert je dat die uitkomst klopt, omdat je niet weet of AI is gevoed met de juiste gebeurtenissen en hoe verbanden worden gelegd. Zijn alle krachten voldoende meegenomen? Daarom zal AI het werk van de accountant niet makkelijker maken, integendeel. Je moet nog beter je vak begrijpen, want je wordt met veel meer input geconfronteerd. Het wordt eerder complexer. Als je AI alleen inzet om productiever te worden, ga je het verliezen.

Wat er kan gebeuren als bedrijven de AI-uitkomsten blind volgen, moge duidelijk zijn als we naar het verhaal van Dave Barry kijken. We weten nog nagenoeg niets over hoe auditors omgaan met de risico's verbonden aan door het gecontroleerde bedrijf met AI opgeroepen realiteiten en beslissingen. Er is weinig fantasie voor nodig om in te zien dat balanswaarden en de winst-en-verliesrekening in hoge mate worden beïnvloed, als fake news de basis vormt van deze realiteiten en beslissingen.

Als we geen ongelukken willen, moet de auditprofessie VOL inzetten op het leren begrijpen van AI in de controle en de door hen gecontroleerde bedrijven. Fouten herstellen is, zoals we zien in het geval van Dave Barry, nagenoeg onmogelijk in een AI-wereld. Het doel is het voorkomen van fouten!

Met dank aan DJ Nanda, voor het posten van de belevenissen van Dave Barry.