Omnibuspakket of niet, er is een business case voor emissiereductie en de accountant kan rondom de bijbehorende rapportage een rol van betekenis spelen, meent Jan Bouwens.

Discussie Column Vandaag

Er bestaat een business case voor emissierapportage en daar hoort een audit bij

Regelgeving rondom verplichte milieurapportering is de afgelopen jaren onder politieke druk teruggeschroefd. Controlerend accountants zagen onder Omnibus hun groeimodel afsterven en hebben inmiddels hun milieu-advies en milieucontrole-capaciteit grotendeels van de hand gedaan. Is zo'n massale afbouw terecht? Is er dan geen business case voor emissiereductie?

In Nederland zijn het met name organisaties van openbaar belang die zich moeten verantwoorden over hun bijdrage aan het milieu. Een van de onverwachte neveneffecten van deze verplichting is dat de rapportage gevestigde bedrijven onder druk zet om hun emissies te verminderen, door de productie terug te schroeven of middelen te herverdelen naar schonere technologieën, waardoor hun concurrentiepositie verzwakt en er ruimte ontstaat voor nieuwe toetreders. Ten tweede zorgt de aandacht voor emissiecijfers ervoor dat potentiële toetreders beter geïnformeerd dan voorheen de mogelijkheden kunnen doorrekenen van emissieluwe productie.

Is dit een hallucinatie? Rapahale Duguay en collega's laten zien dat er aanzienlijk meer nieuwe bedrijven ontstaan in het kielzog van de verplichte emissierapportages.  Er bestaat dus wel degelijk een business case voor toetreders, als de verplichte rapportages een feit zijn. Ook bestaande bedrijven kunnen profiteren. Een zeer aan te bevelen onderzoek van Qiang Cheng en collega's toont aan dat, als vervuiling een gevolg is van verspilling van hulpbronnen, investeringen in technologieën ter preventie van vervuiling zowel de milieu-impact van de productie verminderen als de financiële prestaties verbeteren. Voor bedrijven die met investeringen de effecten van hun emissies proberen te bestrijden, geldt zo’n dividend niet.

Maar wat gebeurt er dan met bedrijven die afzien van milieubeleid? De tabaksindustrie meende lange tijd dat men de risico's die samenhangen met roken kon negeren, maar moest vanaf eind jaren negentig miljarderclaims voldoen, omdat men de rokende consument niet van internaliteiten (directe gevolgen voor rokers) en externaliteiten (effect op meerokers) op de hoogte stelde. Dat voorbeeld uit de tabaksindustrie illustreert dat bedrijven risico lopen door de ogen te sluiten voor in- en externaliteiten. Het niet heel moeilijk om bedrijven aan te wijzen die nu ongeprijsde in- en externaliteiten aan de samenleving doorgeven.

Het is niet nodig om idealist te zijn om de voordelen hiervan in te zien; het is een kwestie van risicoschatting. Bedrijven die aan kunnen tonen risico's te hebben geïdentificeerd (risico's zien en erkennen, zo gauw de informatie voorhanden komt) en die de daarmee verkregen informatie hebben gebruikt voor risicomanagement, zijn in een betere positie om toekomstige claims van nalatigheid te weerstaan, dan bedrijven die de risico's zo lang mogelijk negeerden.

En de accountant dan? De externe accountant speelt in dit krachtenveld een rol van belang. In de eerste plaats zijn bedrijven enorm geholpen bij een betrouwbare milieurapportage (de E in ESG). Onderzoek van Brandon Gipper en collega’s toont aan dat assurance rondom 'E-rapportages' de kwaliteit ervan aanzienlijk verbetert. Zulke bedrijven rapporteren volgens Florian Berg en collega's een hogere emissie dan bedrijven die hun emissiecijfers ongecontroleerd rapporteren. Dat komt omdat de gecontroleerde cijfers meer overeenstemmen met de werkelijkheid. Hiermee bevordert de externe accountant dus de kans dat bedrijven eerder een business case hebben bij lagere emissies. Deze boodschap geldt zowel voor bestaande als toetredende bedrijven.

Bedrijven die niets doen aan E-rapportage en ook geen beleid hebben om hun ecologische voetafdruk te verlagen, stellen zich bloot aan het risico dat de kosten verbonden aan de onderliggende internaliteiten en externaliteiten later als de spreekwoordelijke bom inslaan. Daarmee wordt de basis voor de business in één klap onderuitgehaald, of het bedrijf loopt omvangrijke averij op.

De auditor moet vaststellen of het gecontroleerde bedrijf de risico’s voldoende in kaart heeft gebracht en becijferd. Hier ligt een duidelijke taak voor de accountant. Denkbeeldig? PwC heeft nog maar kortgeleden de continuïteit van Tata Steel Nederland BV aan de orde gesteld, omdat de vergunning voor twee kookgasfabrieken op het spel staat. Is Tata Steel Nederland te laat om dit risico te erkennen? Komt de waarschuwing van PwC te laat, of is er nog tijd voor bijstelling? Ik maak me sterk dat een eerdere erkenning van milieugebonden risico’s deze verklaring van materiële onzekerheid rond de continuïteit van het bedrijf in IJmuiden overbodig had gemaakt!

Kortom, er bestaat een businesscase voor emissiereductie en de accountant kan (moet) hierin een significante rol spelen. Hopelijk kunnen controlerend accountants ook in het post-Omnibus-tijdperk voldoende werk steken in E-assurance en in de aanwijzing van significante risico’s bij bedrijven die milieurisico's bij voorkeur negeren. En blijkt de afbouw niet te massaal te zijn geweest.