Peter Steeman

De aangepaste aanvangstijd van de bijeenkomst illustreert al direct de kracht van rolmodellen. Het programma begint eerder zodat burgemeester Sharon Dijksma, die als een van de sprekers is uitgenodigd, erna direct door kan naar het Catshuis voor een overleg met het nieuwe kabinet. Een mededeling die met enthousiasme door de zaal wordt begroet.

Dijksma noemt zichzelf "genetisch besmet". Ze groeide op in een familie met twee oma's die allebei werkende vrouwen waren, in een tijd dat zoiets niet vanzelfsprekend was. Voor haar is Jacinda Ardern, die van 2017 tot 2023 premier van Nieuw Zeeland was, een rolmodel. Haar menselijke en empathische aanpak inspireert Dijksma. "Barmhartigheid is belangrijk. Je moet als bestuurder grenzen stellen, maar ook perspectief bieden. Dan ben je het meest effectief."  

Vooroordelen

NBA's algemeen directeur Liane Vlaskamp haalt in haar introductie van Dijksma de inauguratierede aan van de burgemeester, waarin ze vrouwen oproept om virtuele muren te slopen. Welke muren heeft Dijksma zelf afgebroken? "Ik heb in mijn carrière vaak te maken gehad met vooroordelen. In 1994 was ik met 23 jaar het jongste Kamerlid ooit. Toen ik als bewindspersoon primair onderwijs in mijn portefeuille had, werd daar badinerend over gedaan. Ook toen ik mij als staatsecretaris met landbouw ging bezighouden, moest ik vooroordelen overwinnen. Ik had geen verstand van landbouw, was lid van de verkeerde partij en ook nog eens een vrouw", aldus Dijksma. "Dat mensen mij onderschatten, gebruik ik in mijn voordeel. Ik sla toe als ze het niet verwachten."

'Dat mensen mij onderschatten, gebruik ik in mijn voordeel. Ik sla toe als ze het niet verwachten.'

Een andere muur die ze sloopte, was die tussen het moederschap en een politieke carrière. "Toen ik in de Kamer begon, was er nog geen zwangerschapsverlof voor Kamerleden. Mijn eerste kind kreeg ik eigenlijk illegaal. Ik heb nu drie kinderen in heel verschillende leeftijden. De jongste is zes. Veel vrouwen worstelen met de afweging of je een fulltime baan wel kan combineren met een gezin. Rond kinderopvang hangt een zweem van 'is dit wel goed voor kinderen?', terwijl uit onderzoek blijkt dat je daarmee de ontwikkeling van je kind juist stimuleert. Het is een vorm van vroeg leren."

Een oproep aan vrouwelijke accountants heeft Dijksma ook. "Het werk dat accountants doen is belangrijk, maar er zijn mensen in de samenleving die daar geen toegang toe hebben. Je inzetten voor die groep is niet alleen maatschappelijk relevant, maar inspireert ook mensen die nog geen keuze voor het vak hebben gemaakt."

Aan hun jas trekken

Uit de onlangs gepresenteerde SER Scorecard 2026 blijkt dat van de bedrijven die onder de Wet ingroeiquotum en streefcijfers vallen, nog steeds 56 procent van de besturen volledig uit mannen bestaan. Bij RvC's wordt 35 procent nog alleen door mannen bevolkt. Uit de response blijkt dat een derde van de bedrijven geen gehoor geeft aan de wettelijke verplichting om hierover te rapporteren. Dagvoorzitter Sandra Lutchman stelt voor dat de accountants in de zaal bestuurders hierover aan hun jas trekken. "Spreek ze er op aan, als je ziet dat in een bedrijf hierop geen compliance is."

Marlies de Vries, hoogleraar behavioural audit, assurance & control bij Nyenrode, heeft een aantal stellingen die ze de zaal voorhoudt. Ze komen uit een onderzoek onder young profs. De reacties van de zaal vergelijkt ze met die van de jonge beroepsgenoten. 'Mannen scoren hoger op professionele vaardigheden dan vrouwen', is zo'n stelling. De zaal is het grondig oneens met de stelling. Het loopt synchroon met de uitkomst van het onderzoek, waaruit blijkt dat vrouwen juist goed zijn in professionele vaardigheden als  zelfreflectie, vragen stellen en samenwerking. Bij de volgende stelling 'Ervaren werkdruk bepaalt of jonge accountants het vak verlaten', zijn de meningen al wat meer verdeeld. Ruwweg de helft van de zaal denkt dat het juist is. Toch blijkt dat niet het geval. "Young profs willen in het beroep blijven", aldus De Vries. "Als ze er de brui aan geven is het altijd om een combinatie van redenen. Niet alleen hoge werkdruk, maar ook arbeidsvoorwaarden of onvoldoende psychologische veiligheid spelen een rol."

Gekoesterd

De afgelopen jaren is in de cultuur binnen accountantskantoren veel verbeterd, aldus De Vries. Van 2012 tot 2022 onderzocht ze hoe mensen het eerste jaar in het accountantsberoep ervaren. "Waar waren ze verbaasd over? En wat doen mensen vervolgens? Als een factuur in een steekproef niet wordt gebruikt, omdat hij niet past in de conclusie, heb je een keuze. Pas je je aan of stel je vragen?"  De uitkomst was ontnuchterend (85 procent legt zich er bij neer), maar het onderzoek is voor een deel ingehaald door de tijd, aldus De Vries. "Sindsdien is er veel veranderd, zoals ik ook in mijn rol als kwartiermaker heb gezien. Professionals zijn vandaag de dag meer gericht op persoonlijk groei. De samenstelling van kantoren is ook anders. Omdat er een tekort aan mensen is, wordt er minder streng op een bepaald type kandidaat geselecteerd. Daardoor neemt de diversiteit toe. Accountantskantoren worden steeds meer gewone organisaties."

'Accountantskantoren worden steeds meer gewone organisaties.'

Dat ziet De Vries ook terug in de cijfers. In het raamwerk dat ze gebruikt om de ervaren psychologische veiligheid te meten onder young profs, komt ze uit op een score van 3,75 op een schaal van 1 tot 5. "Een score die ruimte geeft voor verbetering", aldus De Vries. "Mensen ervaren de ruimte om fouten te maken, maar het is niet overal vanzelfsprekend."

Een aantal stellingen heeft betrekking op de psychologische veiligheid. 'Is de ervaren psychologische veiligheid in de samenstelpraktijk hoger dan in de controlepraktijk?' Dat is juist, raadt de zaal, en de uitslag bij de young profs beaamt het. Maar het verschil is niet heel groot, nuanceert De Vries. Wel blijkt dat de ervaren psychologische veiligheid bij big four kantoren lager is. Een uitslag die herkenning oproept in de zaal. "Ik ben in de jaren tachtig begonnen bij een big four kantoor", meldt iemand uit de zaal. "Je kon kiezen: je conformeren of opstappen. Bij een klein kantoor worden mensen meer gekoesterd." Een ander heeft de omgekeerde weg bewandeld. "Ik ben begonnen bij een klein kantoor, maar nu werk ik bij een van de big four. Daar kwam ik aan het begin van mijn carrière niet binnen."

Dochter

Bij de laatste twee stellingen loopt de reactie uit de zaal niet meer in de pas met die van de young profs. Met de stelling 'Vrouwen ervaren minder psychologische veiligheid dan mannen' zijn de meeste vrouwelijke accountants in de zaal het roerend eens. De onthulling dat onder young profs mannen en vrouwen hetzelfde denken over de ervaren psychologische veiligheid, wekt verbazing. Ook op de laatste stelling 'Vrouwen ervaren meer carreer sacrifices dan mannen' wordt instemmend gereageerd. Toch denken young profs daar anders over. "Binnen de groep tot 35 jaar ervaren mannen en vrouwen dezelfde worsteling", aldus De Vries. 

'Ik pleit er voor om niet de verschillen te  benadrukken. Hoe meer je ze benadrukt, hoe groter ze worden.'

We moeten ons niet te veel op de  verschillen focussen. De Vries illustreert het met een anekdote over haar dochter. Toen die op de basisschool bij het maken van een werkstuk over verkiezingen ontdekte dat vrouwen veel later stemrecht kregen dan mannen, vroeg ze hoe dat kon. Jongens en meisjes zijn toch gelijk? "Dat zette mij aan het denken. Ga ik haar meenemen in die worsteling en dat beeld van die historische ongelijkheid bevestigen, of zet ik haar in haar kracht? Ik pleit er voor om niet de verschillen te  benadrukken. Hoe meer je ze benadrukt, hoe groter ze worden. Het gaat om de cultuur."

Geen wedstrijd

In de aanloop naar Internationale Vrouwendag is een oproep gedaan door de NBA om een vrouwelijke beroepsgenoot voor te dragen als rolmodel. Uit elf genomineerden zijn vier rolmodellen gekozen. "Het is geen wedstrijd", benadrukken de ambassadeurs van de NBA-community Diversiteit en Inclusie, die de selectie hebben gemaakt. Ze kozen de vier vrouwen omdat ze voor meerdere beroepsgroepen inspirerend zijn. De jury citeert uit de omschrijvingen van de inzenders. "Veelzijdig, initiërend en inspirerend", wordt commissaris en toezichthouder Nicolette Loonen genoemd. Met haar vele functies, onder andere als voormalig toezichthouder bij de AFM, is Kavita Nandram "een rolmodel dat impact maakt". Managing partner bij TIC Assurance Aarti Nairan wordt geprezen als "een verbindende leider die de menselijke maat centraal stelt". Melkveehouder en accountant Danique Vleerbos is "een krachtige vrouw die beide banen authentiek en betrokken invult".

'Mensen zeggen al snel dat je niet alles kan hebben. Dat kan wel.'

Aan het einde van de bijeenkomst worden Esther Bosch (director Risk & Audit bij Royal Schiphol Group) en Bianca de Jong-Muhren (voorzitter NBA) door Sandra Lutchman uitgenodigd voor een gesprek over rolmodellen en waar zij verder inspiratie uit halen. "Mijn vader was mijn rolmodel", aldus Bosch. "Hij was een beroepsmilitair en behandelde mij niet anders dan een zoon. Ga er voor, was zijn advies. Ik heb altijd veel verschillende dingen gedaan. Nu ben ik bijvoorbeeld lid van IFAC. Al die verschillende activiteiten verrijken mij." Ook de NBA-voorzitter pleit er voor geen compromissen te sluiten, maar je ambitie de vrije teugels te geven. "Mensen zeggen al snel dat je niet alles kan hebben. Dat kan wel. Laat je niet door anderen weerhouden. Je moet het gewoon uitproberen. Ik heb nu negen banen. Met meer nevenfuncties kun je verschillende interesses kwijt. Het versterkt elkaar ook. Als cfo leer je van je werk als toezichthouder."

"Wees nieuwsgierig", drukt Bosch de aanwezigen tot slot op het hart. "Vrouwen die tot de verbeelding spreken, hebben allemaal meerdere rollen. Maak gebruik van je talenten." "In een onzekere wereld kunnen wij het verschil maken", vult De Jong-Muhren aan. "Laten we die kracht gebruiken."