Nieuws 15 juli 2020

AFM: Big four op goede weg met randvoorwaarden voor kwaliteit

De vier grootste accountantsorganisaties boeken goede resultaten bij het realiseren van een kwaliteitsgerichte cultuur en het sturen op continue kwaliteitsverbetering. Wel is nog aandacht nodig voor kwaliteitswaarborgen, om bijvoorbeeld vroegtijdig problemen bij controles op te sporen.

Dat blijkt uit het onderzoek De kwaliteitsslag bij de Big 4-accountantsorganisaties onderzocht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Het onderzoek richt zich op belangrijke randvoorwaarden voor een goede kwaliteit van wettelijke controles. De AFM beoordeelde de resultaten van de kwaliteitsslag van Deloitte, EY, KPMG en PwC. Daarbij is gekeken naar hoe de besturen van die organisaties werken aan een kwaliteitsgerichte cultuur, hoe zij sturen op kwaliteit en instrumenten inzetten om die kwaliteit duurzaam te borgen. De kwaliteit van controledossiers is niet in dit onderzoek betrokken.

Volgens AFM-bestuurder Hanzo van Beusekom, verantwoordelijk voor het toezicht op accountantsorganisaties, is "significante vooruitgang geboekt" ten aanzien van de kwaliteitsgerichte cultuur. "De AFM rapporteert wat ze ziet en dit is wat wij zien. Als dat goed is, dan is het goed." In eerder onderzoek uit 2017 was nog sprake van duidelijke tempoverschillen bij de kwaliteitsverbetering. Dat is nu niet het geval; de verschillen tussen de vier kantoren zijn ook minder groot. Mede daarom heeft de AFM gekozen voor rapporteren over de big four als geheel.

Versterking nodig bij kwaliteitswaarborgen 

De AFM ziet dat de big four planmatig sturen op continue kwaliteitsverbetering binnen hun organisaties. Besturen tonen goed voorbeeldgedrag en nemen besluiten die in lijn zijn met de kwaliteitsgerichte cultuur. Dat blijkt onder meer uit gevoerde gesprekken en analyse van vergaderverslagen door de AFM. Externe accountants en hun medewerkers ervaren ook steun vanuit de top bij het realiseren van een kwaliteitsgerichte cultuur, zo stelt de toezichthouder. Er liggen nog wel uitdagingen rondom het leren van fouten, werkdruk en voorbeeldgedrag van externe accountants.  

De AFM vraagt daarnaast aandacht voor de uitvoering van de onderzochte kwaliteitswaarborgen. Die hebben een belangrijke signaalfunctie, bijvoorbeeld om vroegtijdig problemen op te sporen voordat een controle is afgerond. Gekeken is naar de beoordeling van controle-informatie in de OKB, de rol van consultbehandelaren, het gestructureerd signaleren en delen van observaties uit dossiercoaching en het consistent uitvoeren van oorzakenanalyses. "Die kwaliteitsborging kan nog een spade dieper", aldus Van Beusekom. Hij erkent dat de sector werkt aan een ingewikkeld traject van cultuur- en gedragsverandering. "Belangrijk is om nu vol te houden. Het gaat goed, maar er kan op onderdelen nog een schepje bij."

Nieuw dossieronderzoek

Dat veel controles door de coronacrisis nu vooral op afstand plaatsvinden, vanuit teams die online samenwerken, zegt volgens Van Beusekom veel over hoe het accountantsberoep er in de toekomst uit gaat zien. "De fabriek is dicht, dan gaan wij niet roepen dat er geen waarneming ter plaatse is gedaan." Accountants zullen zorgvuldige afwegingen moeten maken en zaken genuanceerd bekijken. "Het vraagt om andere waarborgen dat de digitale informatie die je krijgt ook klopt."

De kwaliteit van de wettelijke controles is niet onderzocht; de AFM ziet dit onderzoek daarmee als een "tussenstap". Vanaf het najaar van 2020 start de toezichthouder met een volgend onderzoek naar de kwaliteit van de wettelijke controles. Uitgangspunt is om dat bij alle zes accountantsorganisaties met een oob-vergunning te doen. Naar verwachting is dat onderzoek in de eerste helft van 2021 afgerond. "The proof of the pudding is in the eating", benadrukt Van Beusekom. 

1. AFM-rapport 'De kwaliteitsslag bij de Big 4-accountantsorganisaties onderzocht'
2. Interview Hanzo van Beusekom in magazine Accountant
3. Interview Hanzo van Beusekom in FD 15 juli 2020
   
4. Commentaar FD 16 juli: Andere toon AFM is vooral opdracht accountants