Ronald Bruins

Hoe kijkt u naar de CSRD en de discussie over vereenvoudiging via de Omnibus?

"Dat onderdelen worden teruggedraaid, vind ik ronduit teleurstellend. Tegelijkertijd was ik ook over de oorspronkelijke CSRD niet onverdeeld positief. De rapportage is vrij sterk gericht op informatie die bedrijven al kennen en relatief gemakkelijk kunnen meten. Over emissies wordt inmiddels behoorlijk gerapporteerd, maar bij onderwerpen als biodiversiteit, mensenrechten en gezondheidseffecten blijft de informatie vaak mager."

"Mijn vertrekpunt is anders dan dat van een accountant of compliance professional. Ik kijk naar de financiële, sociale en ecologische prestaties van een onderneming. Welke waarde creëert het bedrijf en welke waarde vernietigt het? Vanuit het perspectief van een investeerder of andere stakeholder bestaat nog steeds een grote kloof tussen wat je zou willen weten en wat ondernemingen daadwerkelijk rapporteren."

Levert de CSRD dan te weinig op?

'Te vaak blijft duurzaamheidsrapportage hangen bij externe verslaggeving en compliance.'

"Is het glas halfvol of halfleeg? De CSRD dwingt bedrijven om beter naar hun keten, leveranciers en impact te kijken. Voor ons recente onderzoek naar toekomstwaarde van in Nederland en Duitsland beursgenoteerde bedrijven, vond ik bijvoorbeeld meer gestandaardiseerde milieudata dan ik vooraf had verwacht. In die zin werkt de CSRD. De vraag is alleen wat bedrijven vervolgens met die informatie doen. Te vaak blijft duurzaamheidsrapportage hangen bij externe verslaggeving en compliance. De informatie wordt nog onvoldoende gebruikt voor interne rapportage, investeringsbeslissingen en de planning- en control cyclus. Terwijl daar de winst ligt."

Impact op financiële functie

"Er zijn goede voorbeelden van bedrijven die hun keten, intrinsiek gemotiveerd, beter in kaart brengen of duurzaamheidsinformatie verwerken in dashboards en investeringsbeslissingen. Maar de meeste bedrijven benutten die kans nog onvoldoende. Duurzaamheid wordt geregeld ondergebracht bij een rapportage-, compliance- of marketingteam. Dat terwijl het geïntegreerd zou moeten zijn in de manier waarop het bedrijf wordt geleid. Bij vrijwel elke beslissing van een manager moeten ESG-informatie en -doelen een rol spelen."

Wat betekent dat voor de financiële functie?

"Een cfo is in mijn ogen geen veredelde boekhouder die uitsluitend cijfers doorgeeft. De financiële functie moet managementinformatie leveren waarmee de onderneming betere beslissingen neemt. Dan moet je dus ook weten welke sociale en ecologische gevolgen producten, projecten en investeringen hebben. Dat vraagt om informatie op dat niveau.
Bijvoorbeeld: bij een investeringsvoorstel voor een nieuwe fabriek wil je niet alleen de financiële kasstromen zien, maar ook wat de investering betekent voor emissies, grondstoffengebruik en andere relevante effecten. Misschien leidt de bouw eerst tot een hogere uitstoot, maar neemt die daarna structureel af. Als investeerder wil ik dat transitiepad kunnen beoordelen. Financeprofessionals zijn gewend om terug te kijken en te werken met gegevens die controleerbaar en meetbaar zijn. Echter, om de toekomstige waarde te achterhalen, moet je ook kunnen schatten. Dat vinden ze ongemakkelijk. Maar onzekerheid is geen reden om die relevante factoren buiten beschouwing te laten."

U bent medeontwikkelaar van de futureproof ratio. Wat meet deze?

'Bedrijven kunnen aangeven hoe hun uitstoot zich langs de as van het Parijsakkoord naar klimaatneutraliteit moet ontwikkelen.'

"De futureproof ratio zet de integrale waarde van een onderneming af tegen de financiële waarde. De integrale waarde bestaat uit financiële, sociale en ecologische waarde. Idealiter is de futureproof ratio groter dan één, want dan zijn de sociale en ecologische waarde netto positief. Met dergelijke berekeningen maak je zichtbaar welke waarde een onderneming voor verschillende stakeholders creëert of vernietigt. Daarvoor kijken we niet alleen naar historische prestaties, maar ook naar toekomstige waarde- en transitiepaden. Bij het onderwerp CO2 zijn die al relatief goed ontwikkeld. Bedrijven kunnen aangeven hoe hun uitstoot zich langs de as van het Parijsakkoord naar klimaatneutraliteit moet ontwikkelen. Voor biodiversiteit, mensenrechten en gezondheidseffecten zijn zulke paden nauwelijks beschikbaar."

Onderzoek

"We gebruiken true pricing om sociale en ecologische effecten in geld uit te drukken. Die prijzen helpen bij het inschatten van gecreëerde en vernietigde waarde. Daarnaast is de relatieve positie belangrijk. Doet een onderneming het beter dan haar concurrenten? Als uitstoot of andere maatschappelijke kosten sterker worden ingeprijsd – en dat gaat gebeuren – dan kan een geloofwaardig transitiepad een concurrentievoordeel opleveren. Investeerders willen dan eerder in zo’n onderneming stappen."

Jullie hebben recent onderzoek gedaan naar AEX- en DAX-bedrijven. Wat kwam daaruit?

"We hebben 52 grote beursgenoteerde ondernemingen in Nederland en Duitsland onderzocht. Daarvan creëren er 31 een positieve integrale waarde. Toch is de totaalbalans negatief, doordat een klein aantal ondernemingen zeer veel sociale en ecologische waarde vernietigt. Tegenover de financiële waarde van de onderzochte bedrijven staat een negatief sociaal en ecologisch saldo van tachtig procent. Bovendien zagen we weinig vooruitgang bij het verminderen van de milieu-impact in sectoren als energie, materialen en transport."

Het onderzoek werd deze keer uitgebreid met onder meer biodiversiteitsverlies, R&D-spillovers en de loonkloof tussen mannen en vrouwen. R&D-spillovers zijn de maatschappelijke opbrengsten van innovatie die ook buiten de eigen organisatie terechtkomen. De kennis die een bedrijf ontwikkelt, leidt bijvoorbeeld tot nieuwe producten, hogere productiviteit of technologische vooruitgang bij andere organisaties. Philips staat bij de AEX-bedrijven bovenaan, met een futureproofing ratio van 4,1. Dat betekent dat de maatschappelijke waarde van Philips meer dan vier keer zo hoog is als de financiële waarde van het bedrijf. Randstad volgt met 3,4, dankzij verbeteringen in het terugdringen van onderbetaling. Daartegenover laten AkzoNobel (-0,8), Heineken (-1,2), Shell (-6,8) en ArcelorMittal (-24,6) een verslechtering zien.

Welke rol speelt de accountant bij duurzaamheid?

'Ik hoor vanuit bedrijven kritiek dat accountants bij duurzaamheid soms te weinig leiderschap en inhoudelijke diepgang tonen.'

"De accountant bevindt zich in een lastig spanningsveld, omdat de klant de opdracht bepaalt en betaalt. Ik hoor vanuit bedrijven kritiek dat accountants bij duurzaamheid soms te weinig leiderschap en inhoudelijke diepgang tonen. Een accountant hoeft wat mij betreft niet zelf de futureproof ratio van een bedrijf te berekenen. Wel kan hij vragen of de onderneming beschikt over de informatie die daarvoor nodig is. Zijn voor de materiële onderwerpen historische hoeveelheden, doelen en geloofwaardige transitiepaden beschikbaar? Worden die verwerkt in investeringsvoorstellen, budgetten en besluitvormingsprocessen? En: blijft het verdienmodel onder verschillende scenario's overeind?"

Transitiepad

"Alleen enkele ESG-kpi's op bestuursniveau aanbrengen, is niet voldoende. Dergelijke indicatoren kunnen gemakkelijk zo worden ingericht dat de doelen vrijwel altijd worden gehaald. Dat gebeurt al vaak. Belangrijker is of een bedrijf voor zijn materiële effecten een geloofwaardig transitiepad heeft en kan aantonen hoe dat pad doorwerkt in de bedrijfsvoering. Daar mag de accountant kritischer op doorvragen. Dat hoort bij de interne beheersing, bij in control zijn en zelfs bij het onderwerp bedrijfscontinuïteit."

De werkconferentie van de NBA over duurzaamheidsrapportage heeft als motto 'van moeten naar willen'…

"Die formulering is precies raak. Wie duurzaamheid alleen als verplichting beschouwt, mist inzicht in toekomstige risico's, kansen en concurrentieposities. Dat geldt ook voor kleinere bedrijven die vrijwillig kunnen rapporteren met de verkleinde versie van CSRD, genaamd VSRS. Zij kunnen zich als leverancier onderscheiden door relevante informatie beschikbaar te hebben. Laat zien hoe je je impact beheerst. Op korte termijn vraagt dat inspanning, maar het geeft beter zicht op de bronnen van waardecreatie en op de toekomstbestendigheid van het bedrijf."

Schramade tot slot: "Als je niets met duurzaamheid doet, kun je als bedrijf ten onder gaan. Maar als je te ver voor de troepen uitloopt en het financieel niet kunt volhouden, kan dat ook gebeuren. Financieel moet het werken en wat betreft impact moet het werken. Alleen één van beide is niet genoeg. Het gesprek daarover moeten accountants, controllers, bestuurders en investeerders veel nadrukkelijker voeren. Hoe duurzaamheidsrapportages nu worden opgepakt, is veel te vrijblijvend. De toekomstige waarde van een bedrijf moet veel beter in kaart worden brengen. Dat mag met de future proof-methode, maar dat hoeft niet. Het mag ook op een andere manier. Als het maar gebeurt."