Accountants moeten meer weten van het businessmodel van de klant en ook kijken naar duurzaamheidsrisico's, meent Wim Bartels.

Discussie Column Vandaag

Fraude of duurzaamheid

We weten en merken allemaal dat het wereldwijde klimaat belangrijk is veranderd. Ik doel niet op de CO₂-uitstoot (hoewel, daar kom ik zo op), maar op het geopolitieke klimaat. Waar we een aantal jaren geleden zo af en toe verrast konden worden door een verandering van koers door een land, die dan vanaf dat moment werd aangehouden, lijkt met het vorig jaar gewijzigde regime in de Verenigde Staten de tijd wel steeds sneller te gaan. De wijziging van koers is veranderd van maanden naar weken, naar dagen en inmiddels zelfs naar uren.
Het heeft de wereld op zijn kop gezet en de gevolgen ervan onder andere in onze energievoorziening getoond.

Wat laat dit zien? In ieder geval dat de wereld onderling op allerlei vlakken met elkaar verbonden is en ontwikkelingen in één deel van de wereld ingrijpend kunnen zijn in andere delen, of zoals nu over de hele wereld. U voelt het wellicht aankomen: dat geldt ook voor duurzaamheid. De klimaatverandering door CO₂-uitstoot (daar is-ie) geeft allerlei kettingreacties in verschillende richtingen. Eén daarvan ter illustratie: meer CO₂-uitstoot leidt tot extremere weersomstandigheden zoals hittegolven, die leiden tot watertekorten, die leiden tot lagere opbrengsten van oogsten, die leiden tot knelpunten in de voedselketen, die in delen van de wereld leiden tot migratie, wat conflicten aanwakkert.

Toen wij tien jaar geleden in de Task force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD) hieraan werkten, keken we vooral naar dit soort financiële risico’s en effecten. Uiteraard werden daarin ook de CO₂-emissies betrokken, want als consumentengedrag wijzigt (zoals nu rondom auto’s, inmiddels heeft 40 procent van de nieuw verkochte auto's een laadstekker) of de overheid emissieplafonds of belastingen oplegt, dan kan dat financiële risic's met zich meebrengen.

De praktijk laat inmiddels zien dat emissiereductie niet meevalt, met name niet in de keten. Ondanks dat we met recente ontwikkelingen in Iran leren dat duurzame energie zo gek nog niet is, hernieuwbare energie in de Verenigde Staten goedkoper is dan fossiele brandstoffen (zeker nu) en in China de elektrificatie doorzet (BYD is inmiddels de vijfde autofabrikant ter wereld met uitsluitende elektrische auto's), stijgt de wereldwijde CO₂-uitstoot van ongeveer 25 miljard ton in 2000 naar zo'n 40 miljard ton in 2024.
Veel bedrijven hebben moedige doelstellingen gezet voor 2050, met tussendoelstellingen voor 2030. En daar begint het nu te knellen: we zijn daar nog maar ruim drie jaar van verwijderd en veel bedrijven laten na aanvankelijk snelle reductie nu vertraging zien. Net als het vullen van een fietsband ging het begin makkelijk, maar dan.

Ondertussen worden accountants beoordeeld op hun aanpak van frauderisico's. Onlangs heeft de tuchtrechter in twee zaken uitgesproken dat de accountant onvoldoende aandacht had voor frauderisico's in de controle. Terecht die aandacht, want fraude en corruptie ontwrichten ons economische systeem. De focus erop kan echter afleiden van minstens even grote risico's die voortvloeien uit andere ontwikkelingen.

De geschetste afhankelijkheden en kettingreacties tonen aan dat de financiële vooruitzichten van bedrijven en de waardering van bezittingen en verplichtingen niet meer slechts lineair gezien kunnen worden. De wereld gaat steeds sneller en schokken in de aanvoerketen, door geopolitiek maar ook door effecten van duurzaamheidsontwikkelingen, kunnen een materiële invloed hebben op balans en cashflow.

Ik pleit er daarom voor dat we als accountants ons verder bekwamen in het diep doorgronden van het businessmodel en een duurzaamheidsrisicoanalyse toevoegen aan ons palet; nu het nog kan en te beginnen in de opleiding.
Dat kan met kwalitatieve 'wat-als analyses', uiteraard ondersteund door AI: wat gebeurt er voor mijn klant actief in datacenters als de beschikbaarheid van water (om de centers te koelen) afneemt? En wat is de kans daarop in verschillende scenario’s van duurzame ontwikkeling? Is de waardering van de datacenters dan nog reëel?
Of: wat gebeurt er als diezelfde klant de gestelde klimaatreductiedoelstellingen niet haalt? Lopen ze dan een risico op juridische claims - en moet dat risico dus in de jaarrekening belanden - of stappen hun klanten wellicht over naar andere aanbieders? En hoe snel kan dat gebeuren?

Het is dus fraude én duurzaamheid. Want net als fraude en corruptie kan duurzaamheid nu al ingrijpende gevolgen hebben voor de financiële positie van het bedrijf.