Opinie 13 september 2012

IAASB raakt niet kern van probleem

Het voorstel van de International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB) om accountants te laten verklaren het eens te zijn met het management van een onderneming dat er sprake zal zijn van continuïteit, raakt niet de kern van het probleem van de goedkeuring van de jaarrekening.

Hans Strikwerda

Sinds ongeveer 1990 bevat de jaarrekening in afnemende mate de activa die van belang zijn voor de toekomst van de onderneming en dus voor beslissingen van investeerders. De jaarrekening mag volgens de normen van IASB niet vermelden human capital, information capital en organization capital. 

Dat die er toe doen weet elke overnamespecialist. Maar ook worden de investeringen hierin gerapporteerd in de nationale statistieken van de USA en het CBS. Door deze ontwikkeling neemt het aandeel van de accountant op de informatiemarkt voor investeerders af. 

Immers, die investeerder neemt zijn beslissingen op andere gronden dan de jaarrekening. Daardoor daalt de economische waarde van de accountant en dus ook zijn tarieven, winst en inkomen. 

Onderwijl is het effect dat er in Europa systematisch te weinig in de genoemde vormen van immateriële activa wordt geïnvesteerd. In de VS is dit voorkomen door een voorlichtingsactie van de Harvard Business School begin jaren negentig, onder leiding van de strateeg Michael Porter. De waarde en de toekomst van de onderneming wordt meer en meer door immateriële activa bepaald, in plaats van door materiële activa.  

Bovendien is de accountant is niet opgeleid om een oordeel te vormen over de toekomst van de onderneming. Hij zou dan marktonderzoek moeten doen, sectoronderzoek, technologische ontwikkelingen moeten bestuderen, en aspecten van de interne organisatie die ver buiten zijn vak liggen, waaronder psychologische aspecten. 

Een verklaring van een accountant over de continuïteit van de onderneming is daarom nog misleidender dan de huidige jaarrekening dat is.  

Laat het management maar een going concern-verklaring afgeven. Het is de taak van de investeerders om zich daarover een oordeel te vormen. Daarvoor krijgen ze per slot van rekening een beloning.

Prof. dr. Hans Strikwerda is hoogleraar organisatieleer en -verandering aan de Universiteit van Amsterdam en consultant op het gebied van strategie en organisatie.