Anton Dieleman

Voor boekjaren die aanvangen op of na 22 juni 2024 (in de praktijk zal dit veelal boekjaren 2025 betreffen) moeten multinationale ondernemingen met een omzet van ten minste 750 miljoen euro een zogeheten 'verslag inzake de winstbelasting' opmaken en openbaar maken.

Deze verplichting, gebaseerd op een Europese richtlijn, is bedoeld om transparantie te bevorderen over de wereldwijde afdracht van belastingen door multinationals. Daarmee kunnen deze organisaties aantonen dat ze een eerlijk aandeel in de belasting betalen in de landen waar zij activiteiten verrichten. Een vergelijkbare verplichting geldt (onder voorwaarden) voor Nederlandse dochterondernemingen en bijkantoren die onderdeel zijn van een groep buiten de EU of Europese Economische Ruimte, met een omzet van meer dan 750 miljoen euro. Voor een uitgebreidere toelichting verwijs ik naar het Implementatiebesluit Richtlijn openbaarmaking winstbelasting, paragraaf 500.4 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving en daarnaast naar mijn artikel in het Tijdschrift voor jaarrekeningenrecht.

Controleverklaring accountant

Met betrekking tot het verslag inzake de winstbelasting, krijgt de controlerend accountant in situaties van een wettelijke controle als bedoeld in artikel 2:393 BW (de controle van jaarrekeningen van middelgrote en grote rechtspersonen) ook een verantwoordelijkheid toebedeeld. In de controleverklaring van het jaar volgend op het jaar waarin het verslag inzake de winstbelasting wordt opgemaakt en gepubliceerd, moet de accountant namelijk aangeven a) of de rechtspersoon verplicht is een verslag inzake de winstbelasting op te maken en b) of dit verslag in overeenstemming met de Richtlijn openbaarmaking winstbelasting openbaar is gemaakt. Omdat de verplichting geldt voor het jaar na openbaarmaking van het verslag inzake de winstbelasting, zal dit over het algemeen betekenen dat deze verplichte vermelding in de controleverklaring bij de jaarrekening 2026 wordt opgenomen.

Bijzonder is dat in alle controleverklaringen bij jaarrekeningen van middelgrote en grote rechtspersonen aandacht aan dit onderwerp moet worden besteed; ook als geen sprake is van een verplichting tot het opmaken van een verslag inzake de winstbestemming. Op basis van een inschatting in de Nota van Toelichting dat circa 150-200 rechtspersonen een verslag inzake de winstbelasting moeten opmaken, betekent dit zo'n 1 procent van het aantal middelgrote en grote rechtspersonen. Voor de resterende 99 procent, waarop de verplichting niet van toepassing is, wordt in de controleverklaring de (weinig informatieve) mededeling opgenomen dat de rechtspersoon niet verplicht is een verslag inzake de winstbelasting op te maken.

Informatiewaarde controleverklaring 

Het voorgaande brengt mij bij een ander onderwerp: de informatiewaarde van de controleverklaring. De achterliggende veertig jaar heeft de controleverklaring een ontwikkeling doorgemaakt van zo'n vijftig woorden in 1985, tot 2.500-3.000 woorden voor een 'eenvoudige' wettelijke controle in 2025 en 5.000-6.000 woorden voor een controleverklaring bij de jaarrekening van een organisatie van openbaar belang.

Uiteraard realiseer ik me dat veel onderdelen van de controleverklaring worden veroorzaakt door de huidige wet- en regelgeving. Toch veroorloof ik mij enkele kritische noten bij een aantal secties die vandaag de dag (verplicht) onderdeel uitmaken van de controleverklaring.

De secties waarin de verantwoordelijkheid van het bestuur (en in voorkomend geval het toezichthoudend orgaan) en die van de accountant uiteen worden gezet, bevatten op zich relevante teksten. Maar ze zouden evengoed vervangen kunnen worden door een korte tekst met een verwijzing naar een centrale plaats op de NBA-website. (NB: voor de verantwoordelijkheden van de accountant is dit al mogelijk, maar hiervan wordt relatief weinig gebruik gemaakt.)

'De secties waarin de verantwoordelijkheid van het bestuur en die van de accountant uiteen worden gezet, bevatten op zich relevante teksten.'

De ESEF-toevoeging (in jaarrekeningen van beursfondsen) is voor de gemiddelde gebruiker een complexe tekst waarvan ik me afvraag of die, vooral ook door de huidige omvang van de tekst, veel toevoegt voor de gebruiker.

Over de verplichte paragraaf inzake overige aangelegenheden die NBA-Alert 50 voorschrijft met betrekking tot iXBRL heb ik op deze website al eerder een kritische opmerking gemaakt, omdat die paragraaf vaktechnisch gezien niet in de controleverklaring bij de inrichtingsjaarrekening thuishoort en er alternatieve mogelijkheden zijn om dit te ondervangen.

En nu komt daar een paragraaf inzake overige aangelegenheden bij, met betrekking tot het verslag inzake winstbelasting. Nota bene een verslag dat afzonderlijk van de jaarrekening openbaar wordt gemaakt. Dat betekent dat een belangrijke basisregel, dat de verklaring openbaar moet worden gemaakt samen met de verantwoording waarop deze betrekking heeft, niet wordt gevolgd.

Uiteraard realiseer ik me heel goed dat we in Nederland - in vergelijking met de internationale praktijk - met de secties controle-aanpak Continuïteit en Fraude - voor extra tekst in de controleverklaring hebben gezorgd. Maar dit zijn nu juist secties die relevant zijn voor de gebruiker van de jaarrekening. Dat blijkt uit de evaluatie hiervan die de NBA onlangs heeft gepubliceerd en waarin - in het kader van de herziene Standaarden 240 en 570 - wordt voorgesteld om deze specifieke rapportages (in iets andere vorm) te continueren.

Moraal van dit verhaal

Moraal van dit verhaal is dat ik enerzijds een voorstander ben van (nationale en internationale) vergelijkbaarheid in de (structuur van de) controleverklaringen. Maar we moeten wel in het oog houden dat we een controleverklaring afgeven ten behoeve van de gebruiker ervan en niet om onze eigen verantwoordelijkheden en beperkingen daarin te etaleren en informatie op te nemen die op zich minder (of 'niet') relevant is voor de gebruiker.

Nu we enkele jaren ervaringen hebben opgedaan met de verplichte secties over continuïteit en fraude en daarmee op goede gronden zijn afgeweken van de ISA’s, zouden we een soortgelijk debat ook kunnen voeren met betrekking tot overbodige teksten in de controleverklaring.