Gebruikers die zich, bij gebrek aan informatie vanuit een onderneming, gaan wenden tot de accountant; Arjan Brouwer vraagt zich of dat wel een goed idee is.

Discussie Column Vandaag

Interessant of interesting?

Het jaarverslag heeft als doel relevante informatie te verschaffen voor de besluitvorming van gebruikers. Dat wordt ingevuld door een variëteit aan wetgevers en standaardsetters. Bijvoorbeeld de Nederlandse wetgever, de Raad voor de Jaarverslaggeving en/of de International Accounting Standards Board. Afhankelijk van de onderneming spelen ook EFRAG (duurzaamheidsverslaggeving) en de Monitoring Commissie Corporate Governance (beursfondsen) een rol. En natuurlijk moet de onderneming zelf ook bepalen welke informatie nodig is voor een goed (getrouw) beeld van de eigen financiële positie en prestaties.

De wereld om ons heen, risico's, transacties en gebruikersbehoeften zijn niet statisch, maar ontwikkelen zich continu. Het is daarom belangrijk dat regelgevers regelmatig evalueren of aanpassing van de verslaggevingsvereisten nodig is om goed te voorzien in de informatiebehoeften van gebruikers. Dat gebeurt bijvoorbeeld via (agenda) consultaties, outreach-activiteiten en post-implementation reviews.

Recent verscheen een rapport met een aantal belangrijke observaties over de jaarverslaggeving in relatie tot de gebruikersbehoeften, op basis van onderzoek van jaarverslagen, enquêtes en rondetafelbijeenkomsten. In het rapport staat dat "de vertegenwoordigers van investeerders graag meer informatie over fraude en continuïteit wensen te ontvangen" en dat er "geen noemenswaardige ontwikkelingen zijn geweest in de wetgeving noch in de overige verslaggevingsnormen ten aanzien van deze onderwerpen die (hadden kunnen) bijdragen aan de informatiebehoefte van gebruikers".

Als de uitkomsten van het onderzoek kloppen, zijn de partijen die verantwoordelijk zijn voor de verslaggevingsvereisten de afgelopen jaren behoorlijk tekortgeschoten en moeten ze snel in actie komen. Het rapport komt namelijk niet voort uit onderzoek van één van deze partijen. En ogenschijnlijk heeft geen van deze partijen deze gebruikersbehoeften geïdentificeerd, of er in ieder geval niet op geacteerd. Van wie komt dit rapport dan wel? Van het College voor beroepsreglementering (CB) van de NBA. Het bevat nog een passage die aanzet tot nadenken: "Nu de verslaggevingsvereisten voor ondernemingen, met name met betrekking tot fraude, beperkt zijn, wenden zij zich tot de accountant met het verzoek om meer inzicht".

Het is iets om even op je te laten inwerken. Is het een goed idee als de accountant – in plaats van de onderneming – bepaalde informatie over de onderneming gaat verstrekken aan de gebruikers? Als ik kijk naar de bijgevoegde conceptstandaarden krijg ik de indruk dat ook het CB daar nog mee worstelt.... De teksten in de conceptstandaarden zijn een stuk minder duidelijk dan die in het consultatiedocument Evaluatie Standaard 700.

Visie 1: interessant

Dit is natuurlijk een geweldig idee! Op gebieden waar de verslaggevingsvereisten geen informatie verlangen van de onderneming – maar waar gebruikers hierin wel geïnteresseerd zijn – moet de accountant in dit gat springen en deze informatie verschaffen aan die gebruikers. Het past helemaal in de huidige tijd, waarin het verkopen van data/informatie over jouw klanten een nieuw verdienmodel is. Die paragraaf over geïdentificeerde risico's en uitgevoerde werkzaamheden kennen de gebruikers inmiddels wel, dat is niet meer interessant. Wat zij echt willen weten, is of er een fraude heeft plaatsgevonden. En wat de rol van het management hierbij was. Of de FIOD een onderzoek is gestart, of de ACM of DNB. En is de cfo echt weggegaan vanwege persoonlijke omstandigheden of een verschil van een inzicht, of was er toch meer aan de hand?

Als al die partijen die informatie zelf niet verstrekken, waarom zou de accountant dat dan niet doen? En naast fraudegerelateerde informatie zijn er ongetwijfeld nog veel meer onderwerpen waarover de accountant extra informatie kan verstrekken aan de gebruikers van de jaarrekening. Zolang accountants zich niet verschuilen achter wet- en regelgeving zijn de mogelijkheden onbegrensd. Ze kunnen van de controleverklaring iets echt interessants maken, waar gebruikers ieder jaar weer reikhalzend naar uitkijken. Daarmee vergroot de accountant zijn maatschappelijke toegevoegde waarde.

Visie 2: Interesting

De vertaling van een controlestandaard is niet altijd eenvoudig. De nuance in de betekenis van woorden kan soms veel verschil maken. Als een Engelsman iets interesting vindt, betekent dat vaak dat hij het helemaal niks vindt. Dat heeft niet iedere Nederlander door. Waarom is dit idee interesting?

Het is aan de onderneming om te rapporteren, het is aan de accountant om die informatie te controleren. De rol van de accountant is het bijdragen aan de mate van vertrouwen dat de beoogde gebruikers stellen in de door de onderneming verstrekte informatie, door daarover een oordeel tot uitdrukking te brengen. Niet om zelf (aanvullende) informatie te verstrekken. De verslaggevingsvereisten komen via een zorgvuldig proces tot stand en bepalen wat een onderneming moet rapporteren. Als informatie in het licht van die vereisten gerapporteerd moet worden, dan moet de accountant daarop toezien en anders geen goedkeurend oordeel verstrekken.

Het klassieke voorbeeld is de toelichting bij een materiële onzekerheid over de continuïteit. Als de onderneming dat adequaat toelicht, komt de accountant tot een goedkeurend oordeel en wijst hij of zij in de verklaring de gebruiker op deze belangrijke toelichting. Als de toelichting ontbreekt of gebrekkig is, moet de accountant zorgen dat de onderneming dit aanpast, of de accountant moet zijn of haar eigen oordeel aanpassen. Het is niet de bedoeling dat de accountant bij tekortschietende informatie een goedkeurende verklaring verstrekt en daarin nog wat aanvullende informatie opneemt, zodat de gebruiker echt alle informatie heeft die nodig is voor een goede oordeelsvorming. Voor fraudegerelateerde zaken is dat niet anders. Als informatie in het licht van de verslaggevingsvereisten voor het getrouw beeld van de jaarrekening van belang is, moet het in de jaarrekening staan en geeft de accountant een goedkeurend oordeel. Als het daarvoor niet van belang is, hoeft de onderneming het niet te rapporteren en is er ook geen reden voor de accountant om de informatie dan alsnog via de controleverklaring te rapporteren.

Interessant of interesting?

Zegt u het maar. Accountants die zelf extra informatie gaan verstrekken over de onderneming omdat gebruikers zich bij een gebrek aan verslaggevingsvereisten wenden tot de accountant met het verzoek om meer inzicht: interessant of interesting?