Anton Dieleman

Deze rapportageverplichting geldt sinds 2021 en vormt sinds dat moment een aanvulling op de International Standards on Auditing (ISA). Na enkele jaren ervaring met deze rapportageverplichting te hebben opgedaan en nadat de IAASB vorige jaar herziene ISA's voor beide onderwerpen heeft gepubliceerd, komt de consultatie op een passend moment.

De huidige secties over continuïteit en fraude kunnen de volgende elementen bevatten:

• de frauderisico's, dan wel de aangelegenheden die aandacht vereisen met betrekking tot continuïteit;
• een verwijzing naar eventuele toelichtingen bij beide onderwerpen in de jaarrekening en het bestuursverslag;
• de werkzaamheden die de accountant met betrekking tot beide onderwerpen heeft uitgevoerd;
• een indicatie van de uitkomsten van die werkzaamheden;
• belangrijke waarnemingen met betrekking tot continuïteit en frauderisico's.

Het consultatiedocument geeft een verantwoording van de uitgevoerde evaluatie en de gemaakte keuzes voor beide onderwerpen. Die keuzes worden geïntegreerd in de nieuwe Standaarden 240 (Fraude) en 570 (Continuïteit), zodat ze gelijktijdig met het van kracht worden van de nieuwe Standaarden van toepassing worden.

Positief hierbij is dat de nieuwe Standaarden 240 en 570 dicht bij de ISA's blijven, maar tegelijkertijd, op basis van de ervaringen die in Nederland inmiddels zijn opgedaan met het uitgebreid(er) rapporteren over continuïteit en fraude, enkele aanvullende vereisten bevatten.

Continuïteit

Met betrekking tot het communiceren over continuïteit(sonzekerheid) in de controleverklaring bevat de herziene Standaard 570 de volgende bepalingen:

Als geen sprake is van materiële continuïteitsonzekerheid, wordt in de controleverklaring een sectie Continuïteit opgenomen, waarin de accountant vermeldt dat:

1. het hanteren van de continuïteitsveronderstelling bij het opmaken van de jaarrekening passend is;
2. geen materiële continuïteitsonzekerheid is geïdentificeerd;
3. de conclusies van de accountant beperkt zijn tot de datum van de controleverklaring en daarom geen garantie betekenen om de continuïteit te handhaven.

In de situaties waar A) het management significante oordeelsvormingen heeft toegepast met betrekking tot de continuïteitsveronderstelling; of B) wel sprake is van materiële continuïteitsonzekerheid, wordt het volgende in de controleverklaring toegevoegd:

1. een verwijzing naar de toelichting in de jaarrekening en het bestuursverslag;
2. een toelichting op de evaluatie door de accountant van de continuïteitsinschatting door het management.

Als wel sprake is van materiële continuïteitsonzekerheid, worden in de controleverklaring ten slotte ook de volgende verplichte toelichtingen opgenomen:

• de hiervoor onder a en c genoemde onderwerpen;
• een expliciete referentie naar het bestaan van materiële onzekerheid die gerede twijfel kan doen ontstaan over de continuïteit en dat het oordeel van de accountant als gevolg hiervan niet is aangepast.

Standaard 570 wijkt met betrekking tot bovenstaande verplichtingen af van ISA 570, die de extra toelichtingen in de controleverklaring onder A-i en ii en B-ii alleen verplicht bij organisaties van openbaar belang.

Ten opzichte van de huidige Standaard 700.29A betekent het voorgaande dat de verplichte rapportage over continuïteit in de controleverklaring wordt uitgebreid naar alle controleopdrachten; ook buiten het domein van de wettelijke controles.

Met betrekking tot de onder ii genoemde evaluatie door de accountant kan de accountant één of meer van de volgende onderwerpen toelichten:

• een beknopt overzicht van de uitgevoerde controlewerkzaamheden;
• een indicatie van de uitkomsten van die werkzaamheden;
• de meest relevante aspecten van de wijze waarop de accountant heeft ingespeeld op de materiële continuïteitsonzekerheid;
• de kernobservaties met betrekking tot de continuïteitsonzekerheid.

Fraude

Als de accountant in de controleverklaring kernpunten van de controle opneemt, wordt het rapporteren over fraude één van die kernpunten.

De rapportageverplichting in de controleverklaring met betrekking tot fraude is als volgt in de herziene Standaard 240 verwerkt. Als de accountant in de controleverklaring kernpunten van de controle opneemt, wordt het rapporteren over fraude één van die kernpunten. De meest significante kernpunten worden opgenomen in de controleverklaring bij de controle van jaarrekeningen van organisaties van openbaar belang (oob), andere beursfondsen die niet als oob kwalificeren en situaties waar de accountant vrijwillig kernpunten opneemt in de controleverklaring. De Standaard licht toe dat het slechts in uitzonderingssituaties zal voorkomen dat fraude geen (significant) kernpunt voor de controle(verklaring) vormt.

Als de accountant geen kernpunten in de controleverklaring opneemt en er is sprake van een wettelijke controle in het Wta-domein, is het voor de gebruiker eveneens relevant om over de controleaanpak met betrekking tot fraude te communiceren. Dit gebeurt via een afzonderlijke sectie Fraude-aangelegenheden in de controleverklaring.

In de controleverklaring wordt – in beide situaties – de vraag opgenomen waarom het fraude-onderwerp als meest significant kwalificeert en de wijze waarop hierop is ingespeeld tijdens de controle.

Bij dit laatste punt kan gedacht worden aan de volgende punten:

• aspecten van het inspelen op risico's of de controle-aanpak die het meest relevant waren;
• een kort overzicht van de uitgevoerde werkzaamheden;
• een indicatie van de uitkomsten van deze werkzaamheden;
• belangrijke waarnemingen.

In aanvulling op en in afwijking van ISA 570 geldt de verplichte communicatie in de controleverklaring niet alleen als kernpunten worden opgenomen (bij oob's en andere beursfondsen), maar ook bij andere wettelijke controles in het Wta-domein, waarbij de meest significante fraude-aangelegenheden in de sectie Fraude-aangelegenheden worden toegelicht.

Resumé

Het College voor beroepsreglementering heeft niet alleen een goed onderbouwd consultatiedocument (met bijbehorende Standaarden 240 en 570) gepubliceerd en daarmee een belangrijk project afgerond, maar vooral een erg mooie uitkomst bereikt in het rapporteren over continuïteit en fraude in de controleverklaring. Onderwerpen waarin de gebruikers van de controleverklaring meer dan gemiddeld belangstelling hebben; zeker als de accountant iets te melden heeft. Ik houd aarzelingen bij het verbod om bij een controleverklaring van oordeelonthouding een sectie over materiële continuïteitsonzekerheid toe te voegen; daarover in een volgende bijdrage meer.

Met het consultatiedocument en de herziene standaarden ontstaat een mooie symbiose tussen de herziene ISA's 240 en 570 en datgene wat we in Nederland al eerder in gang hebben gezet bij het rapporteren over continuïteit en fraude. De accountant handelt in het algemeen belang, zoals de preambule bij de VGBA het zo mooi en kernachtig formuleert. En met dit consultatiedocument en de voorgestelde keuzes geeft de NBA daar in optima forma invulling aan. Chapeau!