Arnout van Kempen

American Psycho is naar mijn mening het beste boek van een schrijver die ik welhaast verafgoodde begin jaren negentig: Bret Easton Ellis. De tijd waarin ik afstudeerde en de accountancy in ging.

Het boek lijkt te gaan over een New Yorkse yuppie, Patrick Bateman, die in de wereld van het snelle geld en de statussymbolen een gruwelijk sadistische, vrouwenhatende seriemoordenaar blijkt te zijn.

De moordpartijen worden in klinisch detail beschreven, maar op geen enkel moment worden ze voor Bateman, zijn vrienden of zijn collega's echt. Aan de andere kant gaan de emoties enorm diep op het moment dat enkele professionals met elkaar bekijken wie de fraaiste business card heeft. Bateman wordt fysiek onwel, als hij ziet dat het wit van een van zijn collega's luxueuzer wit is dan het wit van zijn eigen kaartje.

Reputatie is alles in de wereld van Bateman. Reputatie die wordt opgebouwd door subtiele nuances binnen extreem conformisme. Wat in Bateman intussen omgaat wordt niet gezien, krijgt geen emotionele betekenis en blijft zonder enige consequentie.

De manier waarop Bateman openlijk vertelt wat hij doet, of dat tenminste in zijn hoofd doet en hoe dit verdwijnt in de taal van Wall Street en snel geld, wordt prachtig geïllustreerd in:

"I'm into, oh, murders and executions mostly. It depends." I shrug.
"Do you like it?" she asks, unfazed.
"Um… It depends. Why?" I take a bite of sorbet.
"Well, most guys I know who work in mergers and acquisitions don't really like it," she says.
"That's not what I said", I say, adding a forced smile, finishing my J&B. "Oh, forget it."
(Bret Easton Ellis)

En dat is relevant, omdat…

Niemand in het boek stopt Bateman; niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat ze niet kíjken. Hij bekent meermaals, expliciet, en niemand neemt het serieus. Hij is te gladjes, te succesvol, te zeer onderdeel van de club.

De club van de jaren tachtig en negentig lijkt niet meer zo erg op de club van vandaag. Maar wat hetzelfde is gebleven: accountants zijn lid van de club. Van big four-accountants die zich prima thuis voelen in de corporate wereld, tot de lokale mkb-accountant die zich op zijn gemak voelt in de ondernemersvereniging van zijn dorp. Overal zijn accountants zowel de kritische waarnemers van de club, als lid van de club. Accountants weten feilloos welke auto bij hun positie past. Welke schoenen je draagt. Waar je woont. Waar je luncht. Wie "goed" is en wie "er niet helemaal bij hoort".
Moet ik de voor de hand liggende vraag nog inkoppen?