Discussie Opinie 07 september 2021

De accountancywetenschap gaat de wereld niet redden

Het was niet de accountancywetenschap, maar een buitenstaander als Peter Bakker die accountants moest wijzen op hun maatschappelijke rol rondom het klimaat.

Fou-Khan Tsang

Helaas, accountants gaan nog steeds de wereld niet redden, betoogt hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer in zijn jongste column in het FD. De recente ontwikkelingen in de accountancy zet hij weg als klein bier. Immers, de gerechtelijke uitspraak bij Shell was veel helderder en had toch een veel grotere maatschappelijke impact, dan de uitspraak van de accountant dat de uitgesproken plannen van Shell niet strookten met de werkelijkheid.

Nu is Marcel zowel jurist als accountant en ik merk dat hij vaker 'last' heeft van deze combinatie. Het vergelijken van een gerechtelijke uitspraak met een accountantsverklaring gaat mijn inziens wel heel ver. Maar beide waren uniek en spraken elkaar niet tegen. Toch heeft de accountantsverklaring wel een veel verstrekkender gevolg, dat Marcel niet benoemt. Het vonnis was specifiek tegen Shell gericht, maar kent geen algemene werking. De accountantsverklaring van Shell heeft in de financiële wereld wel het nodige stof doen opwaaien. Iedere accountant met klanten in de olie-industrie moet zich nu immers goed kunnen verweren, als hij of zij klimaatverandering niet als key audit matter opneemt. Dat geldt overigens niet alleen voor de olie-industrie, maar voor alle industrieën die zwaar leunen op fossiele brandstoffen. Zeker nu de prijs van CO2 boven de zestig euro uitkomt en de continuïteit van de fossiele industrie in de gevarenzone zit. Niet voor niets was de titel van een eerdere publieke managementletter 'Klimaat is financieel'. De komende tijd zullen bestuurders en accountants hierover bevraagd worden tijdens aandeelhoudersvergaderingen.

Marcel geeft in zijn betoog ook aan dat hij het oordeel in de accountantsverklaring van Shell nogal mager vond. Dat is natuurlijk raar, want de accountant van Shell, Allister Wilson, kon natuurlijk gebruik maken van een groot aantal wetenschappelijke onderzoeken en papers die in de afgelopen jaren zijn voortgebracht door de accountancywetenschap. En hij kon natuurlijk terugvallen op de specialisten van het 'climate accountancy center of excellence' van Nijenrode.

Marcel weet natuurlijk dat deze twee laatste zinnen natuurlijk zeer cynisch bedoeld zijn. Het was niet de accountancywetenschap, maar een buitenstaander als Peter Bakker die de accountants moest wijzen op hun maatschappelijke rol rondom het klimaat. De conservatieve accountancywetenschap heeft in de afgelopen decennia nauwelijks praktische handvatten aangeleverd om de accountant voor te bereiden voor een nieuwe taak als redder van de wereld. Niet voor niets maakten de big four-kantoren recent enorme opleidingsprogramma's bekend, om hun mensen bij te scholen. Het is niet het accountantsberoep, maar juist de accountancywetenschap die zich achter de oren moet krabben of ze wel genoeg gedaan heeft om de wereld te redden.