Opinie 11 april 2008

Accountantsverklaring: (bijna) terug naar Limperg?

John Griffith-Jones, topman van KPMG Europa, stelt voor de tekst van de goedkeurende accountantsverklaring te beperken tot "These accounts are about right unless management have deliberately conspired to falsify them." Belangwekkend. "Terug naar klassieke ideeën?"

Dit voorstel staat in een verslag in de Financial Times van 2 april 2008. Griffith-Jones concludeert dat de voortdurende uitbreiding van de tekst van de accountantsverklaring niet tot verduidelijking heeft bijgedragen.
Naar mijn smaak is de diepste oorzaak dat daarin staat wat de accountant wel heeft gedaan. De betekenis hiervan is ook voor een verstandige leek nauwelijks te doorgronden.

Veel duidelijker zou zijn te vermelden wat de accountant niet heeft kunnen doen (kwalitatief axiomatisch voorbehoud) en wat hij niet heeft behoeven te doen (kwantitatief axiomatisch voorbehoud).
Ten aanzien van dit laatste is in vroegere versies van de verklaring wel melding gemaakt van het gebruik van deelwaarnemingen, maar ook dat was niet echt helder en is bovendien inmiddels verdwenen.

Daarbij komt dat de verklaring een standaardtekst is, die overkomt als een bezweringsformule. Dus wordt deze niet gelezen, behoudens het uiteindelijke oordeel, en dat alleen door beroepsmatig geïnteresseerde analisten en journalisten. Vandaar het voorstel van Griffith-Jones: geef alleen het oordeel!

Ook dat wil hij verkorten. Dan zou ook een andere anomalie verdwijnen: de koppeling van twee duidelijke oordelen tot één onduidelijke uitspraak.

Bij een jaarrekening opgemaakt volgens Titel 9 staat nu: 'een getrouw beeld ... In overeenstemming met Titel 9'. En bij een jaarrekening opgesteld volgens de IFRS: 'een getrouw beeld ... in overeenstemming met de IFRS'.

Maar de kernvraag voor de gebruiker is: is het beeld nu getrouw of niet? De verwijzing naar de toegepaste verslaggevingregels kan achterwege blijven, want die staat al in de toelichting bij de jaarrekening. Als de verwijzing toch gewenst is, is het juiste oordeel: 'een getrouw beeld ... en in overeenstemming met ...'.

Zo is dat voor gemeenten en provincies ook voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording. Maar daar trekken Nederlandse accountants zich niets van aan.

Het voorstel van Griffith-Jones doet denken aan het oude Nederlandse gebruik om de verklaring te beperken tot 'nagezien en akkoord bevonden'. Voordien had Limperg bepleit om slechts een enkele handtekening onder de jaarrekening te plaatsen. Dan blijkt echter het onderscheid tussen de verantwoordelijkheid van het bestuur en die van de accountant niet.
Hetgeen overigens gemakkelijk is op te vangen door boven de handtekeningen de aanduiding ‘het bestuur' respectievelijk ‘de accountant' te plaatsen, en de namen toe te voegen.

In wezen constateert Griffith-Jones terecht dat de verklaring niet doeltreffend is gebleken voor de voorlichting van het publiek. Op zijn eigen tekst is wel iets aan te merken, maar die is kennelijk tijdens een speech uit de losse pols bedacht. Ook 'nagezien en akkoord bevonden' lijkt mij niet helemaal geschikt.

Toch heeft het voorstel zijn charme, en is het stellig het overwegen waard. Maar of dit in de gejuridiseerde Amerikaanse samenleving enige kans maakt, moet nog maar worden afgewacht.