Irene Kramer

Parttime hoogleraren, daarin zijn we geïnteresseerd voor deze zoektocht: accountants die het hoogleraarschap combineren - of jarenlang hebben gecombineerd - met hun accountantswerk. De accountants-professoren die we voor deze aflevering spreken, zijn alle drie registeraccountants en dus voeren ze de prof. dr. titels vóór hun naam en de RA-titel erachter.

Zes onderzoeken later

"Iets van 59 mannen en één Nancy", dat is de situatie in de collegebanken als Nancy Kamp-Roelands aan de accountantsopleiding begint in Rotterdam. "Ik was de eerste vrouw die zwanger was in de opleiding en ook op het werk vonden ze dat best ingewikkeld. Ik ging toen het onderwijs in en startte op het zogenoemde IOSA-project in Tilburg: een innovatief initiatief waarbij in deeltijd een proefschrift kon worden geschreven. In 1993 begon ik en zes onderzoeken later verdedigde ik in 2002 mijn proefschrift Towards a framework for auditing environmental reports." Want een doctortitel is een van de dingen die je nodig hebt om een professor te worden.

Wat nog meer nodig is? "Een groot doorzettingsvermogen en - in mijn geval - een enorme intrinsieke motivatie om die verandering teweeg te brengen: niet-financiële verslaggeving moet anders en daar moet goede assurance bijkomen. En een visie hebben hoe dat eruitziet in de toekomst en wat verbeterpunten zijn in de - toenmalige en huidige - status quo. Daarvoor is die wisselwerking tussen onderzoek, praktijk en standard setting heel belangrijk, want als je impact wil maken in onze wereld, moet dat langs richtlijnen en standaarden." Dat is de rode draad in de loopbaan van Kamp-Roelands, die sinds 2018 bijzonder hoogleraar is aan de Rijksuniversiteit Groningen op het gebied van niet-financiële informatie, integrale verslaggeving & assurance. De eerste jaren combineerde zij dat met haar werk bij EY en het lidmaatschap van gezaghebbende adviesorganen als EFRAG en IIRC; nu is het haar parttime hoofdbaan tot 2027, wanneer zij met pensioen gaat.

'Die vrijheid om zelf de onderzoekkeuzes te maken en de opleidingen te ontwerpen, die nodig zijn om dingen te veranderen, dat heb ik altijd heel graag gedaan.'

"Het is een voorrecht om hoogleraar te zijn", zegt zij: "Een erkenning van je vakgebied en daarmee een verantwoordelijkheid om je kennis zo goed mogelijk te delen, zowel in colleges als met onderzoek. Die vrijheid om zelf de onderzoekkeuzes te maken en de opleidingen te ontwerpen, die nodig zijn om dingen te veranderen, dat heb ik altijd heel graag gedaan."

Ziel en zaligheid

"Een goede professor heeft liefde voor de academische kant. Je moet het niet doen voor de titel." Aan het woord is Leo van der Tas, hoogleraar aan Tilburg University op het gebied van Corporate Reporting. Lang combineerde hij het parttime hoogleraarschap met zijn controle- en (internationale) vaktechnische werkzaamheden bij EY, waar hij vier jaar geleden uittrad. Met die academische kant doelt Van der Tas zowel op onderzoek doen, als op onderwijs geven aan (post)master-studenten, waar het grootste deel van zijn tijd naar toe gaat.

"Studenten worden steeds jonger", zegt hij met een knipoog. "Je moet met ziel en zaligheid onderwijs geven. Vroeger vond ik dat verschrikkelijk, maar ik heb enorm veel geleerd, onder andere bij het behalen van de onderwijsaccreditatie en vindt het nu hartstikke leuk. Bewust zijn van 'Wie is mijn audience?' en hoe je studenten engageert en betrekt bij de stof. Dat doe ik onder andere door over cases te vertellen die ik heb meegemaakt, of over misstanden die invloed hebben gehad op de standaarden. Want standaarden zijn niet neutraal, maar komen voort uit allerlei belangen. Het beklijft beter als studenten zien: Hoe is het zo gekomen en waarom leren wij deze technieken?"

Pionier

"Daarnaast is het belangrijk, zeker als praktijkhoogleraar, goed te zijn in het vertalen van praktijk naar wetenschappelijke concepten en omgekeerd. Ik sta nu vooral andere onderzoekers bij, met hoe zaken werken in de praktijk, het zoeken naar relevante onderzoeksvragen en met het netwerk dat ik in al die jaren als accountant in het bedrijfsleven en binnen het beroep heb opgebouwd."

Tot slot noemt Van der Tas de "maatschappelijke dienstverlening" als taak van een hoogleraar, die dicht aan ligt tegen het onderzoek: "De combinatie van hoogleraar en accountant wordt gezien als een waarborg voor kwaliteit, waardoor je gevraagd wordt voor commissies, zoals de adviescommissies van de AFM, ESMA en IFRS Foundation en meer recentelijk voor het EFRAG-discussierapport naar de relatie tussen financiële en duurzaamheidsverslaggeving, om handvatten te bieden hoe de jaarrekening en het duurzaamheidsverslag aan elkaar te knopen." Een connectie op een vakgebied, waarbij Van der Tas spreekt over Kamp-Roelands als "pionier".

Wisselwerking

Als iemand ervaren heeft hoe het is om professor én accountant - in verschillende rollen - te zijn, dan is het Barbara Majoor. Zij combineert nu ruim twintig jaar het hoogleraarschap Accountancy aan Nyenrode Business Universiteit met verschillende rollen, onder andere bij KPMG, Deloitte, de Accountantskamer, de AFM en het bestuur van Nyenrode zelf.

'De rol van een parttime hoogleraar is niet anders dan die van een fulltime professor, alleen de tijdsbesteding is anders.'

Sinds begin dit jaar is Majoor chief quality officer en lid van de driekoppige raad van bestuur van Countus Group. Binnen het collegiale bestuur heeft zij een specifieke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van alle dienstverlening, dus niet alleen die van de accountants.

"De wisselwerking die ik ervaar, is supermooi. De beide rollen, die in de praktijk van Countus en die aan de universiteit, versterken elkaar op een heel goede manier. De rol van een parttime hoogleraar is niet anders dan die van een fulltime professor, alleen de tijdsbesteding is anders. Ik ben op Nyenrode nu bijvoorbeeld betrokken bij een onderzoeksproject dat door collega’s wordt getrokken. Dat gaat over de klant-opdracht acceptatie en welke overwegingen de accountant daarin nu echt maakt. Dat verbindt ook op een heel mooie manier met de praktijk van Countus."

Nieuwsgierig

"Er zijn natuurlijk allerlei formele checks, maar gaat de accountant ook naar het bedrijf toe en voert daar het goede gesprek? Wordt de klant in de ogen gekeken bij het bepalen van de integriteit of om een indruk te krijgen van de professionaliteit? Ook vanuit het werk ben ik daar dagdagelijks mee bezig. Ik ben nieuwsgierig naar hoe accountants, hoe mensen, in hun werk beslissingen nemen. Om daarin patronen te herkennen, te begrijpen wat hen beweegt en waarom ons - sterk gereguleerde - vak is zoals dat vak nu is. Dat geeft mij energie."

"Als hoogleraar wil en kan je enorm vrij, autonoom en onafhankelijk zijn. Alle hoogleraren hebben passie nodig voor hun vakgebied en voor die verwevenheid met onderzoek. Ook moet je het leuk vinden jonge mensen enthousiast te maken voor het vak, bijvoorbeeld in het begeleiden van scripties. Als je ze dan in hun verdediging hoort vertellen over hun onderzoek en dat ze ontdekken dat de wereld van accountants toch complexer is dan eerst gedacht, bijvoorbeeld als de hypothese niet uitkomt."

Uitstervend ras

Het NBA-register telde vier jaar geleden net geen vijftig accountants-professoren. Nu zijn dat er iets minder dan vijfenveertig, waarvan sommige professoren met emeritaat zijn, het pensioen van een hoogleraar. Ook zijn er een aantal fulltime hoogleraren, die niet (meer) in de accountantspraktijk werken, maar wel de RA-titel hebben. Het aantal vrouwelijke professoren die ook accountant zijn, is op één hand te tellen.

'Het aantal vrouwelijke professoren die ook accountant zijn, is op één hand te tellen.'

"Aan professoren stellen universiteiten tegenwoordig hogere academische criteria als het gaat om internationale publicaties, iets wat niet makkelijk te realiseren is met een parttime aanstelling." Dat is één van de redenen dat Van der Tas spreekt van accountants-hoogleraren als een mogelijk "uitstervend ras". Ook de lange en soms zware weg naar het professoraat, de werk-privé balans met twee van die belangrijke functies naast elkaar en de onafhankelijkheidseisen aan onderzoek, dragen volgens de geïnterviewden bij aan die daling. Sommige Nederlandse universiteiten kennen daarom Professors of Practice; een soms tijdelijke aanstelling om bepaalde expertise in huis te halen.

Dit is de laatste aflevering in een reeks van twintig artikelen over nevenfuncties van accountants. In de afgelopen vier jaar (2023-2026) verschenen bijdragen over de accountant als mantelzorger, als politievrijwilliger, als mediator, als redacteur, als hulpsinterklaas, als muzikant, als reservist, als topsporter, als ouderling, als penningmeester, als auteur van een boek, als scheidsrechter, als schuldhulpverlener, als brandweerman, als gemeenteraadslid, als 'rechter', als docent, als commissaris en als buitenpromovendus.