Arnout van Kempen

Het boek Kohelet (Hebreeuws voor prediker of verzamelaar van wijsheid) of Prediker is een boek uit de Joodse wijsheidsliteratuur en deel van de canon van de Bijbel. Het stamt vermoedelijk uit de tijd van de Babylonische ballingschap. Een zin die veel mensen zullen herkennen, is vrijwel de opening:
IJl en ijdel, zegt Prediker, ijl en ijdel, alles is ijdel.
(Prediker 1:2)

Even verderop zou je een gezonde waarschuwing tegen vooruitgangsdenken en innovatie kunnen lezen:
Er is wel eens iets waarvan men zegt: 'Kijk, dit is iets nieuws!' Maar dat is niet zo: in vroeger tijden was het er ook al.
(Prediker 1:10) 

Dat gaat zo nog een tijdje door, maar Prediker trekt vervolgens wel belangrijke conclusies:
Eet daarom je brood met vreugde en drink je wijn met een opgewekt hart. Dat heeft bij voorbaat Gods zegen. Ga altijd feestelijk gekleed en zorg steeds voor parfum op je hoofd. Geniet van het leven met de vrouw van je hart, heel het ijdel en kortstondig bestaan dat God je geeft onder de zon. Dat is het enige wat je hebt in dit leven voor al je zwoegen en tobben onder de zon. Grijp met beide handen de kansen die je nu krijgt, want in de onderwereld waarheen je op weg bent is het gedaan met denken en doen, met kennis en wijsheid.
(Prediker 9:7-10)

En dat is relevant, omdat…

Prediker maakt een grondige analyse van het leven en zijn conclusies zijn niet bepaald opwekkend. Je zou er bijna gedeprimeerd door raken. Toch is dat niet waar hij op uitkomt. Hij geeft geen antwoorden op de diepere levensvragen. Geen hoop dat wie zich goed gedraagt netjes beloond wordt, of dat het kwaad gestraft wordt. De boodschap lijkt vooral te zijn dat dat allemaal nogal tegenvalt.

Van de latere christelijke verlossingsthematiek is dan ook niets te bekennen. Van de druk van de, al even christelijke, erfzonde overigens evenmin. En toch trekt Prediker niet de conclusie van de moderne nihilist, dat als het allemaal toch niets uitmaakt we net zo goed een boosaardig leven kunnen leiden.
Hij doet iets veel rustigers. Geniet van je brood, je wijn, de vrouw van je hart. En let op de radicaliteit van dat ene zinnetje: dat heeft bij voorbaat Gods zegen. Niet als beloning achteraf voor goed gedrag, maar vooraf, onvoorwaardelijk. De zegen ligt er al. Je hoeft hem niet te verdienen.

En dan is er nog die andere lijn, die voor ons vak bijna te precies is. Er is niets nieuws onder de zon. In vroeger tijden was het er ook al. We werken in een wereld die het tegenovergestelde belijdt. Elk jaar is er een nieuw raamwerk, een nieuwe maturity-ladder, een transformatie, een disruptie, een revolutie in governance of in de rol van de accountant. Alles is altijd ongekend, ongezien, baanbrekend. Prediker zou er zijn schouders bij ophalen. Het is er allemaal al eens geweest en het zal er weer zijn. En degene die meent dat het vak fundamenteel verandert, overschat vooral zijn eigen plaats in de tijd.

Dat is geen pleidooi voor stilstand. Het is een pleidooi voor proportie. Een mens die weet dat hij ijl en kortstondig is en dat zijn werk dat ook is, hoeft daar niet somber van te worden. Hij mag er juist lichter van worden. Doe je werk, neem het serieus genoeg maar niet te serieus, eet je brood met vreugde en dank God voor een dag onder de zon die je niet zelf hebt gemaakt.